EPISODE 1: ANG TAWANG DINIG SA BUONG PALENGKE
Sa gitna ng basang sahig ng palengke, sa pagitan ng mga basket ng sayote, bawang, kamatis, at talong, palaging maririnig ang malakas na tawa ni Lorna. Siya ang babaeng kargador na halos lahat ng tindera ay kilala—maitim na ang balat sa araw, laging pawis, laging may pasan na mabibigat na sako, at laging nakangiti kahit halos manginig na ang tuhod sa pagod.
“Hoy, Lorna!” sigaw ng isang tindera. “Mahina-hina ang tawa mo! Baka matakot ang mga gulay!”
Sumabog ang tawanan sa hanay ng mga tindera. Si Lorna naman ay tumawa rin, mas malakas pa kaysa sa kanila.
“Ay, Ate, kung hindi ako tatawa, baka umiyak ako!” biro niya habang inaayos ang malaking sako sa kanyang balikat.
Lalong nagtawanan ang mga babae. Para sa kanila, katuwaan lang si Lorna. Palagi nila siyang tinutukso dahil sa malakas niyang tawa. May nagsasabing parang walang problema. May nagsasabing masyadong masaya kahit kargador lang. May iba pang bumubulong na baka nagpapapansin lang siya.
Ngunit wala ni isa sa kanila ang nakakita sa mga gabing si Lorna ay nakaupo mag-isa sa gilid ng palengke, hawak ang dibdib, pilit kinakalma ang sakit na parang kumakapit sa loob ng katawan niya.
Walang nakakaalam na may karamdaman siya.
Walang nakakaalam na bawat sakong binubuhat niya ay parang laban sa sariling katawan.
Walang nakakaalam na ang bawat malakas niyang tawa ay takip sa takot na baka isang araw, hindi na siya makabangon para magtrabaho.
Minsan, pagkatapos niyang maibaba ang dalawang sako ng gulay, napaupo siya sandali sa tabi ng timbangan. Nanginginig ang kamay niya. Nang makita siya ng isang tindera, natawa ito.
“Napagod ka na agad? Akala ko matibay ka!”
Ngumiti si Lorna kahit namumutla na. “Matibay pa, Ate. Nagpapahinga lang ang reyna ng sako.”
Muli silang nagtawanan.
Ngunit habang tumatawa ang lahat, palihim niyang kinuyom ang panyo sa kamay.
Dahil ang totoo, hindi siya natatakot sa bigat ng sako.
Mas natatakot siya sa araw na hindi na niya kayang magpanggap na okay pa siya.
EPISODE 2: ANG SAKIT NA ITINAGO SA LIKOD NG NGITI
Si Lorna ay hindi ipinanganak na mahina. Noong kabataan niya, siya ang pinakamabilis tumakbo sa kanilang barangay. Kaya niyang magbuhat ng dalawang balde ng tubig, maglaba maghapon, at magtinda kinabukasan na parang walang pagod. Nang mamatay ang asawa niya, siya na ang tumayong ina at ama sa dalawang anak.
Kaya nang makaramdam siya ng kakaibang panghihina, hindi niya agad pinansin. Sabi niya sa sarili, pagod lang. Kulang lang sa tulog. Gutom lang. Ngunit lumala iyon. May mga umagang pagkagising niya, parang may mabigat na batong nakapatong sa dibdib niya. May mga pagkakataong habang bumubuhat siya ng sako, bigla siyang nahihilo at nanlalabo ang paningin.
Isang araw, pumunta siya sa health center. Tahimik siyang nakinig sa doktor habang ipinapaliwanag ang kanyang kondisyon. Hindi niya gaanong naintindihan ang lahat, pero malinaw ang isang bagay: kailangan niyang mag-ingat. Bawal ang sobrang bigat. Bawal ang sobrang pagod. Kailangan ng gamot at regular na checkup.
Ngunit paano siya mag-iingat kung ang pagkain ng pamilya niya ay nakasalalay sa bigat na kaya niyang buhatin?
Kaya itinago niya ang resulta ng checkup. Itinupi niya ang papel at inilagay sa maliit na plastic sa loob ng bag. Walang sinabi sa mga anak. Walang sinabi sa mga kapitbahay. Walang sinabi sa mga tindera.
Sa palengke, patuloy pa rin siyang tumatawa.
“Lorna, ikaw na naman ang pinakamalakas tumawa rito!” biro ng isang tindera.
“Syempre!” sagot niya. “Libre lang ang tawa, kaya todo bigay na!”
Ngunit pagkatapos ng tawa, minsan ay lumiliko siya sa likod ng mga kahon, sumasandal sa pader, at pinipisil ang dibdib. Pinipilit niyang huwag makita ng iba ang pamumutla niya. Ayaw niyang kaawaan. Ayaw niyang mawalan ng trabaho. Ayaw niyang isipin ng mga tao na pasanin siya.
Para sa kanya, ang bawat araw na nakakatapos siya ng trabaho ay panalo na.
Isang panalong walang medalya.
Isang tagumpay na walang palakpakan.
Isang laban na siya lang ang nakakaalam kung gaano kasakit.
EPISODE 3: ANG TAWANG NAPALITAN NG KATAHIMIKAN
Dumating ang araw na mas marami ang kargang gulay kaysa dati. Umulan nang malakas noong madaling-araw kaya naging madulas ang sahig ng palengke. Maraming delivery truck ang sabay-sabay dumating, at kulang ang mga lalaking kargador. Kaya si Lorna ang tinawag ng ilang tindera.
“Lorna! Kaya mo pa ba ito?” tanong ng isang tindera habang nakangisi. “Baka hanggang tawa ka na lang ngayon.”
“Kayang-kaya!” sigaw ni Lorna, sabay tawa.
Ngunit habang pinapasan niya ang malaking sako ng sibuyas, naramdaman niyang humapdi ang dibdib niya. Hindi niya pinansin. Humakbang pa siya. Isa. Dalawa. Tatlo. Lalong bumigat ang pakiramdam. Parang umiikot ang ilaw sa kisame. Parang lumalayo ang ingay ng palengke.
“Lorna, bilisan mo!” sigaw ng isa.
Ngumiti siya, ngunit hindi na lumabas ang tawa. Nanginginig ang tuhod niya. Tinangka niyang ibaba ang sako, pero biglang nanghina ang kamay niya.
Bumagsak ang sako sa sahig.
Sumunod ang katawan niya.
“Lorna!” sigaw ng isang matandang tindera.
Nagkagulo ang palengke. Ang mga babaeng kanina lang ay nagtatawanan ay napatigil. Ang ilan ay napaatras. Ang iba ay natakpan ang bibig sa takot. Si Lorna ay nakahawak sa dibdib, pilit humihinga, pawis na pawis at maputla.
Doon nakita ni Aling Remy, ang tindera ng gulay, ang maliit na plastic na nahulog mula sa bulsa ni Lorna. Kinuha niya ito at binuksan. Nandoon ang medical papers, reseta, at ilang listahan ng gamot na hindi pa nabibili.
Nabasa niya ang diagnosis.
Nanginig ang kamay niya.
“May sakit pala siya…” mahina niyang sabi.
Isa-isang napatingin ang mga tindera. Biglang bumigat ang paligid. Ang tawanan kanina ay napalitan ng katahimikan.
Dumating ang ambulansya. Habang binubuhat si Lorna, may luha sa gilid ng mata niya. Hindi dahil sa sakit ng katawan, kundi dahil nabunyag ang lihim na matagal niyang itinago.
“Ayoko lang pong mawalan ng trabaho,” mahina niyang sabi. “Kailangan ko lang po buhayin ang mga anak ko.”
Walang nakasagot.
Dahil sa sandaling iyon, naintindihan nilang ang malakas na tawa ni Lorna ay hindi ingay.
Ito ay tapang.
EPISODE 4: ANG MGA TAONG NAKONSENSYA
Sa ospital, tahimik na nakahiga si Lorna. May nakakabit na suwero sa kanyang braso, at maputla pa rin ang kanyang mukha. Sa tabi niya, umiiyak ang dalawa niyang anak. Ang panganay niyang si Mika ay hawak ang kamay ng ina.
“Ma, bakit hindi mo sinabi sa amin?” tanong nito.
Ngumiti nang mahina si Lorna. “Ayokong matakot kayo, anak. Ayokong isipin ninyong mahina si Mama.”
Mas lalong umiyak si Mika. “Hindi ka mahina, Ma. Ikaw ang pinakamatapang na kilala namin.”
Sa labas ng kwarto, nakatayo ang mga tindera. Si Aling Remy, si Tess, si Gina, at ang iba pang madalas tumawa sa kanya. Walang makapasok agad. Lahat sila ay may dalang bigat ng konsensya. Naalala nila ang mga biro, ang pang-aasar, ang pagturo habang tumatawa, ang mga salitang akala nila ay walang sugat.
“Akala ko masayahin lang siya,” bulong ni Tess.
“Hindi pala natin alam kung ano ang pinagdadaanan niya,” sagot ni Aling Remy habang umiiyak.
Nang tuluyan silang pumasok, napatingin si Lorna sa kanila. Pinilit niyang ngumiti.
“O, bakit ang lungkot n’yo?” biro niya. “Bawal malungkot sa ward ko.”
Ngunit walang tumawa. Sa halip, lumapit si Aling Remy at hinawakan ang kamay niya.
“Lorna, patawarin mo kami,” sabi nito. “Pinagtawanan namin ang tawa mo. Hindi namin alam na iyon pala ang paraan mo para lumaban.”
Tumulo ang luha ni Lorna. Hindi siya sanay na may humihingi ng tawad sa kanya. Sanay siya na siya ang nagpapatawa, siya ang nagpapagaan, siya ang nagbubuhat—ng sako, ng problema, ng sariling sakit.
“Wala po iyon,” mahina niyang sabi.
“Meron,” sagot ni Gina. “Dahil dapat mas maaga ka naming tinulungan.”
Kinabukasan, nag-ambagan ang mga tindera. May nagbigay ng pera para sa gamot. May nag-alok na magbantay sa kanyang puwesto. May nagsabing tutulungan ang mga anak niya sa baon. Maging ang mga kargador ay nagdesisyong hindi na siya pagbubuhatin ng mabigat.
Pag-uwi ni Lorna mula ospital, sinalubong siya ng maliit na mesa sa palengke. Nakasulat sa karton:
“PARA KAY LORNA: ANG TAWA NG PALENGKE, ANG TAPANG NG LAHAT.”
Doon tuluyang napaiyak ang babaeng buong buhay ay itinago ang sakit sa likod ng halakhak.
EPISODE 5: ANG TAWANG HINDI NA PINAGTAWANAN
Makalipas ang ilang linggo, bumalik si Lorna sa palengke. Hindi na siya nagpapasan ng mabibigat na sako. Pinayagan siya ng mga tindera na tumulong na lang sa pag-aayos ng paninda, pagtanggap ng delivery list, at pagtitimbang ng gulay. Noong una, nahihiya siya.
“Parang pabigat ako,” sabi niya kay Aling Remy.
Umiling ang matanda. “Hindi ka pabigat. Matagal mo kaming pinasaya. Ngayon, kami naman ang bubuhat sa’yo.”
Napayuko si Lorna. Sa unang pagkakataon, hindi niya kinailangang tumawa para itago ang luha.
Mula noon, nagbago ang palengke. Kapag may taong napapagod, hindi na agad nila tinutukso. Kapag may tahimik, tinatanong nila kung okay lang. Kapag may tumatawa nang malakas, hindi na nila agad hinuhusgahan. Dahil natutunan nila kay Lorna na ang bawat tao ay may laban na hindi nakikita ng mata.
Isang umaga, may bagong kargador na dumating—payat, mahiyain, at halatang kinakabahan. May ilang tindera sanang magbibiro, ngunit naunahan sila ni Lorna.
“Dahan-dahan lang,” sabi niya sa binata. “Hindi kailangang patunayan agad na malakas ka. Ang mahalaga, nakakatayo ka bawat araw.”
Napatingin ang mga tindera sa kanya. Ngumiti sila.
Muling tumawa si Lorna—malakas, buo, at umaalingawngaw sa palengke. Ngunit sa pagkakataong iyon, walang nangutya. Walang nagturo. Walang nanlait. Sa halip, sumabay ang lahat sa tawa niya.
Hindi dahil nakakatawa siya.
Kundi dahil sa wakas, naintindihan nila ang ibig sabihin ng tawanan niya.
Ito ay pasasalamat na buhay pa siya.
Pasasalamat na nakalaban pa siya.
Pasasalamat na kahit may sakit, may mga taong handang umalalay.
Nang matapos ang araw, umupo si Lorna sa gilid ng palengke. Tumingin siya sa mga ilaw, sa basang sahig, sa mga gulay na maayos na nakasalansan, at sa mga taong dati’y nanghusga ngunit ngayon ay pamilya na.
Mahina siyang bumulong, “Salamat, Lord. Isa na namang araw ang kinaya ko.”
At iyon ang pinakamalaking tagumpay niya.
Hindi ang pagbuhat ng pinakamabigat na sako.
Kundi ang patuloy na mabuhay, tumawa, at magmahal sa kabila ng sakit na matagal niyang tinago.
MGA ARAL SA BUHAY
- Huwag pagtawanan ang ugali ng isang tao, dahil maaaring iyon ang paraan niya para maitago ang sakit na dinadala niya.
- Ang malakas na tawa ay hindi laging tanda ng kawalan ng problema; minsan, ito ang pinakamalakas na anyo ng tapang.
- Bawat tao ay may laban na hindi nakikita ng iba, kaya mas piliin ang pag-unawa kaysa panghuhusga.
- Hindi kahinaan ang humingi ng tulong; may mga pagkakataong kailangan din nating hayaang buhatin tayo ng iba.
- Ang tunay na komunidad ay natutong magbago kapag naunawaan nilang ang malasakit ay mas mahalaga kaysa biro.
Kung naantig ka sa kwentong ito, LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT SA comment section sa facebook page post. Ibahagi ito sa iyong mga kaibigan at pamilya para mas marami ang matutong huwag manghusga sa likod ng ngiti at tawa ng ibang tao.
