EPISODE 1: ANG LALAKING AYAW TANGGAPIN NG LAHAT
Tahimik na nakatayo si Ramil sa harap ng lumang simbahan, hawak ang isang sobre na puno ng rejection letters. Labinlimang araw pa lang siyang nakakalaya mula sa kulungan, ngunit parang mas mabigat pa sa bakal ang tingin ng mga tao sa kanya. Sa bawat pinto na kinatok niya, pare-pareho ang sagot.
“Pasensya na, hindi ka namin matatanggap.”
“May record ka.”
“Baka magkaproblema kami sa’yo.”
Yumuko si Ramil habang binabasa muli ang pinakahuling liham. Hindi niya maikakaila ang nakaraan niya. Nagkamali siya. Nanakit siya. Nagnakaw siya noon dahil sa maling barkada at galit sa buhay. Ngunit pinagbayaran niya iyon sa loob ng maraming taon. Sa kulungan, natuto siyang magdasal, magtrabaho, at magsisi. Ang akala niya, kapag nakalaya siya, may pagkakataon siyang bumawi. Ngunit sa labas, parang hindi pa rin siya malaya.
Sa gilid, may ilang tao na nakatingin sa kanya na parang sakit siya sa lipunan.
“Wag n’yo na ‘yang papasukin,” sabi ng isang lalaki. “Kriminal pa rin ‘yan.”
Napapikit si Ramil. Sanay na siya sa salitang iyon, pero bawat ulit, parang bagong sugat.
Biglang may kamay na dumampi sa kanyang balikat. Paglingon niya, nakita niya si Padre Mateo, ang matandang pari ng bayan.
“Ramil,” mahinahon nitong sabi, “kumain ka na ba?”
Hindi inasahan ni Ramil ang tanong. Sa dami ng taong nagtanong kung ano ang kasalanan niya, si Padre Mateo ang unang nagtanong kung kumain na siya.
“Hindi pa po, Padre,” sagot niya, nanginginig ang boses.
“Halika,” sabi ng pari. “May trabaho sa likod ng simbahan. Kailangan namin ng tutulong sa maliit na pagawaan.”
Nagulat ang mga tao.
“Padre, sigurado kayo?” tanong ng isang babae. “Dati siyang kriminal.”
Tumingin si Padre Mateo sa kanila. “Dati. Pero ngayon, tao siyang humihingi ng pagkakataon.”
At sa unang pagkakataon matapos makalaya, naramdaman ni Ramil na may isang taong hindi lamang ang kasalanan niya ang nakikita.
Kundi ang posibilidad na magbago siya.
EPISODE 2: ANG UNANG PAGKAKATAONG IBINIGAY NG PARI
Sa likod ng simbahan, may maliit na pagawaan ng kahoy. Luma ang mga mesa, kulang ang gamit, at halos sira na ang bubong. Doon dinala ni Padre Mateo si Ramil. Binigyan siya ng simpleng trabaho: maglinis ng kahoy, mag-ayos ng upuan, at tumulong sa paggawa ng mga bangkong gagamitin sa kapilya.
“Hindi po ako marunong, Padre,” mahina niyang sabi.
“Walang taong nagsisimula na marunong agad,” sagot ng pari. “Pero lahat ng taong gustong magbago, nagsisimula sa pagkatuto.”
Sa unang linggo, maraming nagduda. May mga magulang na ayaw lumapit ang kanilang anak sa pagawaan. May mga lalaking nagbabantay sa kanya. May ilan pang sinasadyang bilangin ang gamit tuwing aalis siya, na para bang anumang oras ay may kukunin siya.
Masakit iyon kay Ramil, pero hindi siya nagreklamo. Maaga siyang pumapasok, huli siyang umuuwi, at kahit sugatan ang kamay sa kahoy at pako, itinutuloy niya ang trabaho.
Tuwing gabi, nakaupo siya sa loob ng simbahan, hindi sa harap, kundi sa pinakadulo. Doon siya tahimik na umiiyak.
Isang gabi, nakita siya ni Padre Mateo.
“Pagod ka na?” tanong nito.
“Hindi po sa trabaho,” sagot ni Ramil. “Pagod po akong patunayan na hindi na ako ‘yung dati. Pero kahit anong gawin ko, parang hindi na nila ako bibigyan ng ibang pangalan.”
Umupo ang pari sa tabi niya.
“Ramil,” sabi nito, “may mga taong matagal bago makakita ng pagbabago. Pero huwag mong hayaan na ang bagal ng paniniwala nila ang magpabagal sa pagbabago mo.”
Tahimik na tumulo ang luha ni Ramil.
Mula noon, mas lalo siyang nagsikap. Natuto siyang gumawa ng silya, cabinet, mesa, at maliit na altar. Hindi nagtagal, ang mga gawa niya ay napansin ng mga tao. Matibay, malinis, at may malasakit ang bawat detalye.
Ngunit ang pinakamahalagang natutunan niya ay hindi carpentry.
Natuto siyang buuin muli ang sarili, piraso-piraso, tulad ng kahoy na dating sira ngunit puwede pang maging kapaki-pakinabang kapag may kamay na hindi sumusuko dito.
EPISODE 3: ANG MGA TAONG KATULAD NIYA
Lumipas ang mga taon. Si Ramil ay hindi na lamang katulong sa pagawaan. Siya na ang nagtuturo sa mga kabataang tumigil sa pag-aaral, sa mga ama na nawalan ng trabaho, at sa ilang lalaking bagong laya rin mula sa kulungan. Sa bawat isa sa kanila, nakikita niya ang dating sarili—takot, puno ng hiya, at hindi alam kung saan magsisimula.
“Kuya Ramil,” tanong ng isang lalaking bagong labas sa bilangguan, “tatanggapin pa kaya ako ng mundo?”
Napatingin si Ramil sa kanyang mga kamay na puno ng peklat.
“Hindi agad,” sagot niya. “Pero hindi ibig sabihin noon, wala ka nang silbi. Magsimula ka rito. Magtrabaho ka nang tapat. Hayaan mong ang gawa mo ang unang magsalita.”
Dumami ang mga taong lumapit sa pagawaan. May natutong gumawa ng muwebles. May natutong magwelding. May natutong magtanim ng gulay sa bakuran ng simbahan. Si Padre Mateo, kahit tumatanda na, ay laging naroon, nakangiti habang pinagmamasdan ang mga taong dating itinaboy ng lipunan na unti-unting nakakahanap ng direksyon.
Ngunit hindi lahat ay natuwa.
“Pinapalaki n’yo ang grupo ng mga kriminal,” sabi ng isang negosyante sa bayan.
Tumayo si Ramil sa harap ng barangay meeting. Hindi na siya katulad noon na nakayuko at nanginginig. May kaba pa rin siya, pero may dignidad na sa tinig.
“Hindi po namin tinatakasan ang kasalanan namin,” sabi niya. “Pinagbayaran po namin iyon. Ang hinihingi lang namin ay pagkakataong huwag manatili sa pagkakamali habang-buhay.”
Natahimik ang mga tao.
Ipinakita ni Ramil ang listahan ng kanilang mga nagawa: mga upuang ginawa para sa paaralan, mga mesa para sa daycare, mga cabinet para sa health center, at mga gulay na ipinamahagi sa mahihirap.
“Kung itutulak n’yo kami palayo,” dagdag niya, “saan kami pupunta? Pero kung tuturuan n’yo kaming magtrabaho, puwede kaming maging bahagi ng solusyon.”
Sa likod, tahimik na napaluha si Padre Mateo. Alam niyang hindi lang muwebles ang ginagawa ni Ramil.
Gumagawa siya ng bagong daan para sa mga taong akala ng mundo ay tapos na ang kwento.
EPISODE 4: ANG PINAKAMALAKING LIVELIHOOD CENTER
Labinlimang taon ang lumipas. Sa dating bakanteng lote sa tabi ng simbahan, nakatayo na ngayon ang isang malawak na livelihood center. May woodwork area, welding shop, sewing room, food processing section, urban garden, training hall, at maliit na opisina para sa counseling at job placement. Sa tarangkahan, nakasulat ang pangalan: Bagong Simula Livelihood Center.
Si Ramil na ang namumuno rito.
Hindi na siya ang lalaking hawak ang rejection letters sa harap ng simbahan. Ngayon, siya ang hinahanap ng mga organisasyon, kumpanya, at lokal na pamahalaan kapag may programang para sa dating nakulong. Daan-daang ex-convict ang natulungan niyang makahanap ng trabaho. Marami sa kanila ang nakabalik sa pamilya. Marami ang hindi na bumalik sa dating buhay.
Sa araw ng pagbubukas ng bagong gusali, dumalo ang buong bayan. Naroon din ang mga taong minsang tumanggi sa kanya. Ang ilang employer na nagsarado ng pinto noon ay nakaupo ngayon sa harap, tahimik at nahihiya.
Nasa gilid si Padre Mateo, mahina na, naka-wheelchair, ngunit nakangiti.
Tinawag si Ramil sa entablado. Pumalakpak ang lahat, pero bago siya magsalita, bumaba muna siya at lumapit sa matandang pari. Lumuhod siya sa harap nito, tulad ng anak na bumabalik sa amang unang naniwala.
“Padre,” nanginginig niyang sabi, “kung hindi po dahil sa inyo, baka wala ako rito ngayon.”
Hinawakan ni Padre Mateo ang mukha niya. “Hindi ako ang gumawa ng pagbabago mo, anak. Ikaw ang pumili araw-araw na magbago.”
Umiyak si Ramil. Hindi niya napigilan. Sa harap ng buong bayan, niyakap niya ang paring minsang nagbigay sa kanya ng unang plato ng pagkain at unang trabaho.
Pagbalik niya sa mikropono, basag ang boses niya.
“Ang lugar na ito,” sabi niya, “ay para sa mga taong sinabihan na wala na silang pag-asa. Dito, hindi namin binubura ang nakaraan. Tinuturuan namin ang bawat isa na huwag nang bumalik doon.”
Pumalakpak ang mga tao, ngunit mas malakas sa palakpak ang hikbi ng mga dating bilanggo na nakatayo sa likod.
Dahil sa wakas, may lugar silang hindi sila tinatawag na problema.
Tinatawag silang tao.
EPISODE 5: ANG TAONG MULING BINIGYAN NG PANGALAN
Pagkatapos ng programa, may isang binatang lumapit kay Ramil. Bagong laya ito, manipis ang katawan, nanginginig ang kamay, at hawak ang isang maliit na bag. Sa mata nito, nakita ni Ramil ang dating sarili—takot na takot sa mundo at halos naniniwalang wala na siyang kinabukasan.
“Sir,” mahina nitong sabi, “sabi po nila dito raw tumatanggap ng kagaya ko.”
Tumingin si Ramil sa kanya. Hindi niya tinanong agad kung ano ang kasalanan nito. Hindi niya hiningi ang record. Hindi niya ito sinukat sa damit, amoy, o nakaraan.
Ang unang tanong niya ay ang tanong na minsang nagligtas sa kanya.
“Kumain ka na ba?”
Napahagulgol ang binata. Tinakpan nito ang mukha habang umiiyak. Ang simpleng tanong na iyon ay parang susi sa pusong matagal nang nakakulong kahit malaya na ang katawan.
Inakbayan siya ni Ramil at dinala sa loob ng center. Sa pader, may nakasulat na mga pangalan ng unang grupo ng trainees. Sa pinakataas, naroon ang pangalan ni Padre Mateo bilang founder, at sa ilalim nito ay ang linyang: “Walang taong dapat ikulong habambuhay sa kanyang pinagsisisihang nakaraan.”
Ilang linggo matapos iyon, pumanaw si Padre Mateo. Sa kanyang burol, dumating ang daan-daang taong natulungan ng livelihood center—mga dating bilanggo, mga pamilya, mga anak na muling nayakap ng kanilang ama, mga asawang muling naniwala, at mga kabataang hindi na napunta sa masamang landas.
Si Ramil ang nagbigay ng huling mensahe.
“Padre,” sabi niya habang umiiyak sa harap ng kabaong, “noong lahat ay tumingin sa akin bilang krimen, kayo lang ang tumingin sa akin bilang tao. Hindi n’yo binago ang nakaraan ko, pero binigyan n’yo ako ng lakas na baguhin ang susunod kong mga araw.”
Tahimik ang buong simbahan. Maraming umiiyak.
Pagkatapos ng libing, bumalik si Ramil sa center. Sa unang araw na wala na si Padre Mateo, binuksan niya ang gate at sinalubong ang bagong grupo ng trainees.
“Maligayang pagdating,” sabi niya. “Dito, magsisimula ulit tayo.”
At sa bawat martilyong tumama sa kahoy, sa bawat makinang umandar, at sa bawat taong muling natutong ngumiti, buhay pa rin ang kabutihan ng paring minsang naniwala sa isang lalaking tinanggihan ng lahat.
MGA ARAL SA BUHAY
- Ang tao ay hindi dapat ikulong habambuhay sa pinakamaling nagawa niya kung tunay siyang nagsisisi at nagbabago.
- Minsan, isang taong maniniwala lang ang kailangan para magsimula ang bagong buhay.
- Ang tunay na malasakit ay hindi nagtatanong kung karapat-dapat ka muna bago ka tulungan.
- Ang pagbibigay ng pagkakataon ay maaaring magligtas hindi lang ng isang tao, kundi ng maraming buhay.
- Ang pinakamagandang tagumpay ay iyong ginagamit para buksan ang pinto sa mga taong minsang itinaboy ng mundo.
Kung naantig kayo sa kwentong ito, LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT SA comment section sa facebook page post.
