EPISODE 1: ANG MATANDANG MAY DALANG MGA KAWAYAN
Masigla ang buong liwasan ng bayan dahil sa taunang cultural show. Makukulay ang kasuotan ng mga mananayaw, malakas ang tugtog ng gong at tambol, at punô ng mga turista ang mga upuang nakaharap sa malaking entablado. Sa backstage, abala ang mga organizer sa pagsuri ng props, costume, at ilaw.
Sa gitna ng kaguluhan, dumating ang animnapu’t limang taong gulang na si Mang Simo. Kupas ang kaniyang kulay-abong damit at bitbit niya ang anim na pares ng tinikling sticks na siya mismo ang pumutol, pinatuyo, at pinakinis. May ilang kawayan ding may simpleng ukit sa gilid.
“Baka kailangan ninyo pa ng dagdag na pamalit,” magalang niyang sabi sa isang organizer. “Matibay po ang mga ito. Murang-mura lang.”
Napatingin sa kaniya ang event coordinator na si Bryan at natawa.
“Ang pangit naman ng mga kawayan mo, Tatay,” sabi nito. “May props na kaming pininturahan at pinagawa sa professional supplier.”
Nagtawanan din ang dalawang staff. Sinabi nilang mukhang kahoy na panggatong lamang ang dala ni Mang Simo at baka masira pa ang presentasyon kapag ginamit.
Hindi sumagot ang matanda. Dahan-dahan niyang inayos ang mga kawayan sa kaniyang bisig. Sa malayo, napansin siya ni Ma’am Elena, isang dating guro at kasalukuyang hurado ng programa. Parang may pamilyar siyang nakita sa ukit ng pinakamahabang kawayan.
Bago pa siya makalapit, itinaboy na ni Bryan si Mang Simo.
“Sa labas ka na lang magbenta. Hindi ka kasama sa programa.”
Tahimik na lumakad ang matanda patungo sa gilid ng backstage. Sanay na siyang pagtawanan dahil sa simpleng produkto niya. Ngunit hindi niya kayang umuwi agad. May pangako siyang tinupad sa loob ng halos dalawampung taon—ang dalhin sa cultural show ang huling pares ng kawayan na inukitan ng isang gurong mahalaga sa kaniya.
Biglang may narinig na malakas na lagitik mula sa entablado.
Nabiyak ang isa sa makukulay na tinikling sticks ng mga mananayaw. Natisod ang isang dalagita at muntik nang bumagsak habang nagpapatuloy ang tugtog.
“Humanap kayo ng pamalit!” sigaw ng choreographer.
Napatingin ang lahat kay Mang Simo.
Ngunit bago nila mahiram ang kaniyang mga kawayan, itinuro ni Ma’am Elena ang ukit sa pinakamahabang piraso.
“Sandali,” nanginginig niyang sabi. “Kilala ko ang sulat na iyan.”
EPISODE 2: ANG UKIT NA PAMILYAR SA ISANG DATING ESTUDYANTE
Agad na lumapit si Ma’am Elena kay Mang Simo. Hinawakan niya ang mahabang kawayan at pinagmasdan ang mga guhit na halos natatakpan na ng panahon. May nakaukit na maliliit na dahon, isang bahay-kubo, at ilang salitang ginawa gamit ang dulo ng matalim na pako.
“Saan ninyo ito nakuha?” tanong niya.
“Ako po ang gumawa ng kawayan,” sagot ni Mang Simo. “Pero hindi ako ang umukit ng mensahe.”
Hindi makapaniwala si Elena. Ang hugis ng mga letra ay kahawig ng sulat-kamay ng dati niyang guro sa elementarya—si Maestro Ruben de la Cruz, ang taong nagtatag ng unang tinikling group sa kanilang baryo.
Bago naging kilalang cultural director si Elena, isa lamang siyang mahiyain at mahirap na bata. Wala siyang sapatos na maayos, kaya madalas siyang pagtawanan ng mga kaklase. Si Maestro Ruben ang nagturo sa kaniyang sumayaw at maniwala sa sariling kakayahan.
Ngunit dalawampung taon na ang nakalipas, biglang nawala ang guro matapos masangkot sa isang aksidente habang bumibiyahe patungo sa isang interschool competition. Ang sabi ng mga tao, namatay ito nang walang naiwang pamilya o anumang mensahe.
“Kaibigan n’yo po ba si Maestro Ruben?” tanong ni Elena.
Napayuko si Mang Simo.
“Kapatid ko po siya.”
Napatakip ng bibig si Elena. Maging ang mga organizer na kanina’y tumatawa ay nagsilapit at nakinig.
Ikinuwento ni Mang Simo na bago bumiyahe si Maestro Ruben noong gabing iyon, humingi ito ng ilang kawayan. Buong magdamag nitong inukitan ang isa sa mga iyon at ipinakiusap na dalhin sa susunod na malaking cultural show kapag dumating ang tamang panahon.
“Hindi niya sinabi kung kanino,” pagpapatuloy ng matanda. “Ang sabi lang niya, makikilala raw ng taong para rito ang kaniyang sulat.”
Sa entablado, naghihintay ang mga mananayaw ng pamalit na props. Ngunit hindi agad ibinigay ni Mang Simo ang inukitang kawayan. Sa halip, inilabas niya ang isang lumang tela at pinunasan ang makapal na alikabok sa ibabaw nito.
Unti-unting luminaw ang unang bahagi ng mensahe:
KAY ELENA, ANG BATANG HINDI DAPAT SUMUKO…
Napahagulhol si Ma’am Elena.
Ang mensaheng inakala niyang hindi kailanman iniwan ng kaniyang guro ay nasa kamay pala ng lalaking pinagtawanan nila ilang minuto lamang ang nakalipas.
EPISODE 3: ANG HULING MENSAHE NI MAESTRO RUBEN
Lumayo muna sila sa maingay na bahagi ng backstage upang mabasa nang maayos ang buong ukit. Nanginginig ang mga kamay ni Elena habang sinusundan ng kaniyang mga daliri ang bawat letra.
“Kay Elena, ang batang hindi dapat sumuko,” binasa niya. “Kapag hawak mo ang kawayan na ito, ibig sabihin ay hindi ako nakabalik upang makita kang tumayo sa sarili mong entablado.”
Napahinto siya. Tumulo ang kaniyang luha sa ibabaw ng kawayan.
Nagpatuloy ang mensahe:
“Hindi kita tinuruang sumayaw para manalo lamang. Tinuruan kita upang marinig mo ang tibok ng lupa, ang kuwento ng ating mga ninuno, at ang halaga ng mga taong hindi napapansin. Balang araw, maaari kang maging guro. Kapag nangyari iyon, huwag mong pagtawanan ang batang walang costume, ang matandang may kupas na damit, o ang manggagawang simpleng kawayan lang ang kayang ialay. Madalas, sila ang may pinakamahalagang kuwentong dala.”
Napayuko ang lahat ng nakarinig. Si Bryan, na siyang nanguna sa pangungutya kay Mang Simo, ay namula sa matinding hiya.
Ngunit may kasunod pang linya sa ilalim:
“May isa pa akong kahilingan. Hanapin mo ang kapatid kong si Simo. Siya ang gumawa ng lahat ng kawayan na ginamit natin noon. Hindi ako naging guro nang mag-isa. Ang kaniyang mga kamay ang tahimik na bumuo sa bawat pangarap natin.”
Napatingin si Elena kay Mang Simo. Noon lamang niya naunawaan kung sino talaga ang matandang nasa harap niya.
“Bakit hindi po kayo nagpakilala noon?” umiiyak niyang tanong.
Ngumiti nang malungkot si Mang Simo.
“Hindi naman po pangalan ko ang mahalaga. Ang mahalaga, nagamit ninyo ang mga kawayan at nakapagturo si Ruben.”
Ikinuwento niyang siya ang tahimik na gumagawa ng props ng kanilang grupo. Habang si Maestro Ruben ang nagtuturo sa mga bata, si Simo naman ang nagpuputol ng kawayan, nag-aayos ng nasisirang sapatos, at naglalakad nang ilang kilometro upang maihatid ang kagamitan.
Pagkamatay ng kapatid, nawala rin ang grupong itinayo nila. Pinanatili ni Mang Simo ang paggawa ng tinikling sticks, umaasang balang araw ay mahahanap niya ang batang pinangalanan sa huling ukit.
Sa labas, nagsimula nang mainip ang mga manonood. Ngunit tumayo si Elena at humarap sa organizer.
“Hindi magpapatuloy ang palabas hangga’t hindi natin naipapakilala ang tunay na taong nasa likod ng mga kawayan.”
EPISODE 4: ANG PAG-AMIN SA HARAP NG BUONG BAYAN
Umakyat sa entablado si Ma’am Elena habang hawak ang inukitang kawayan. Huminto ang tugtog at nagtaka ang mga manonood kung bakit hindi pa nagpapatuloy ang pagtatanghal.
“Bago natin ipagpatuloy ang cultural show,” sabi niya sa mikropono, “may isang tao tayong kailangang kilalanin.”
Tinawag niya si Mang Simo. Nag-alinlangan ang matanda. Hindi siya sanay tumayo sa entablado, lalo na sa harap ng napakaraming tao. Ngunit inalalayan siya ng mga mananayaw at dinala sa gitna.
Ikinuwento ni Elena ang tungkol kay Maestro Ruben at ang mensaheng inukit nito bago mamatay. Ipinakita rin niya ang mga kawayan ni Mang Simo—mga simpleng props na ilang dekadang ginamit upang maipasa ang kultura mula sa isang henerasyon patungo sa susunod.
Pagkatapos, humarap si Bryan sa matanda.
“Pinagtawanan ko po kayo,” sabi niya habang nanginginig ang boses. “Hinamak ko ang gawa ninyo dahil hindi makintab at mamahalin. Patawarin ninyo po ako.”
Hindi agad sumagot si Mang Simo. Tiningnan niya ang mga kabataang nakasuot ng makukulay na damit at ang mga kawayan sa kanilang mga kamay.
“Hindi ako nasaktan dahil hindi ninyo binili ang gawa ko,” sabi niya. “Nasaktan ako dahil tila kinakahiya na natin ang mga bagay na payak ngunit sariling atin.”
Nagpalakpakan ang buong liwasan. Ngunit biglang napahawak si Mang Simo sa kaniyang dibdib. Nanghina ang kaniyang tuhod at napaupo siya sa entablado.
Agad siyang inalalayan ni Elena.
“Mang Simo! Ano po ang nararamdaman ninyo?”
“Okay lang ako,” mahina niyang sagot. “Matagal na po akong may sakit sa puso.”
Nalaman nilang ilang buwan na pala siyang nagpapagamot ngunit hindi sapat ang perang kinikita sa pagbebenta ng kawayan. Sa kabila nito, gumastos pa rin siya sa pamasahe upang maihatid ang huling mensahe ng kapatid.
“Bakit hindi po muna ninyo inuna ang gamot ninyo?” umiiyak na tanong ni Elena.
Hinawakan ni Mang Simo ang inukitang kawayan.
“Dahil dalawampung taon nang naghihintay ang mensahe ni Ruben. Ayokong mauna akong mawala bago ito makarating sa’yo.”
Mahigpit siyang niyakap ni Elena. Sa harap ng buong bayan, napaluha ang mga mananayaw at manonood.
Ang matandang pinagtawanan nila ay isinugal pala ang natitira niyang lakas upang maihatid ang pangako ng isang gurong matagal nang pumanaw.
EPISODE 5: ANG HULING SAYAW PARA SA DALAWANG MAGKAPATID
Dinala si Mang Simo sa ospital at agad na binigyan ng lunas. Dahil sa tulong ng lokal na pamahalaan, mga organizer, at mga dating estudyante ni Maestro Ruben, nasagot ang kaniyang pagpapagamot.
Makalipas ang dalawang buwan, muling nagtipon ang buong bayan sa parehong liwasan. Ngunit sa pagkakataong iyon, hindi na bilang simpleng cultural show ang programa. Itinatag nila ang Ruben at Simo School of Living Traditions, isang libreng training center para sa mga batang gustong matuto ng tinikling, paggawa ng kawayan, tradisyonal na musika, at iba pang katutubong sining.
Si Ma’am Elena ang naging director, habang si Mang Simo ang itinalagang master craftsman. Hindi na siya nagbebenta sa labas ng entablado. May sarili na siyang maliit na workshop kung saan tinuturuan niya ang mga kabataan kung paano pumili, magpatuyo, at humubog ng matibay na kawayan.
Sa pagbubukas ng paaralan, inilagay nila sa isang salaming lalagyan ang huling inukitang tinikling stick ni Maestro Ruben. Katabi nito ang isang larawan ng magkapatid noong kabataan nila.
Humawak ng mikropono si Elena.
“Ang gurong nagturo sa akin ng sayaw ay si Maestro Ruben,” sabi niya. “Ngunit ang taong tahimik na gumawa ng daan upang makasayaw kami ay ang kapatid niyang si Mang Simo.”
Nagsimula ang tugtog. Ang mga batang mananayaw ay pumuwesto sa gitna, habang si Mang Simo ang marahang nagpatunog sa mga kawayan.
Sa unang bagsak ng sticks, napapikit siya. Tila narinig niya ang tawanan ni Ruben at ang boses nitong nagtuturo sa mga bata.
“Kuya,” bulong niya habang pumapatak ang luha, “nakarating na ang mensahe mo. Hindi nasayang ang mga kawayan natin.”
Lumapit si Elena at hinawakan ang kaniyang kamay.
“Hindi lang po mensahe ang iniwan niya. Iniwan niya rin kayo upang ipaalala sa amin na walang sining na nabubuo nang mag-isa.”
Sa pagtatapos ng sayaw, sabay-sabay na yumuko ang mga bata kay Mang Simo. Tumayo ang buong audience at nagbigay ng mahabang palakpakan. Hindi na siya ang matandang pinagtatawanan sa gilid. Isa na siyang kinikilalang tagapag-ingat ng kultura at buhay na bahagi ng pamana ng kanilang bayan.
Ang aral ng kuwentong ito: Huwag maliitin ang isang tao dahil simple ang kaniyang damit, produkto, o trabaho. Sa likod ng bawat likhang-kamay ay maaaring may kasaysayan, sakripisyo, at pagmamahal na hindi agad nakikita. Pahalagahan natin ang ating kultura at ang mga tahimik na manggagawang nagpapanatili nito. Ang tunay na guro ay hindi lamang nagtuturo ng galaw—nagtuturo rin siyang gumalang, magmahal, at alalahanin ang pinagmulan.
Kung naantig kayo sa kuwento nina Mang Simo, Maestro Ruben, at Ma’am Elena, huwag kalimutang LIKE, SHARE, AT MAG-COMMENT SA COMMENT SECTION ng Facebook page post. Ibahagi ito upang mas maraming tao ang matutong pahalagahan ang ating kultura at huwag maliitin ang mga tahimik na tagapag-ingat nito.
