EPISODE 1: ANG SIRANG FLASHLIGHT NA MINANA SA AMA
Malamig ang hangin sa kabundukan ng Benguet nang dumating ang mga estudyante ng San Isidro National High School para sa kanilang camping trip. Makukulay ang kanilang tent, bago ang mga hiking shoes, at halos lahat ay may dalang mamahaling rechargeable lamp.
Sa dulo ng grupo ay tahimik na naglalakad ang labintatlong taong gulang na si Tonton. Payak ang kaniyang damit at may bitbit siyang lumang flashlight na binalutan ng electrical tape. Basag ang harapang salamin nito, kalawangin ang switch, at kailangang pukpukin muna bago umilaw.
“’Yan ang dala mong ilaw?” natatawang tanong ni Jerome, ang pinakamaingay nilang kaklase. “Baka kandila pa ang mas maliwanag diyan!”
Nagtawanan ang ilan. May kumuha pa ng video habang paulit-ulit na pinipindot ni Tonton ang switch.
“Huwag n’yo na siyang isama sa night trail,” sabi ng isa. “Baka siya pa ang dahilan kung bakit tayo maligaw.”
Hindi sumagot si Tonton. Mahigpit lamang niyang hinawakan ang flashlight. Pag-aari iyon ng kaniyang amang si Mang Lito, isang dating forest guide na nawala walong taon na ang nakalipas sa parehong kabundukan.
Bago umalis sa huling rescue mission nito, iniabot ng ama ang flashlight sa kaniya.
“Anak, hindi kailangang pinakamaliwanag ang ilaw,” sabi noon ni Mang Lito. “Ang mahalaga, marunong kang tumingin kung saan ito nakaturo.”
Pagsapit ng gabi, nagsimula ang kanilang supervised nature walk. Ngunit habang naglalakad sa kakahuyan, biglang bumuhos ang malakas na ulan. Nawala ang signal ng mga cellphone at mabilis na naubos ang baterya ng ilang rechargeable lamp dahil sa lamig.
Habang nagmamadaling bumalik ang grupo sa campsite, napansin nilang nawawala ang sampung taong gulang na kapatid ng isa nilang guro na si Mika.
“Mika!” sigaw ng mga kasama habang hinahanap ang bata.
Biglang nag-flicker ang flashlight ni Tonton. Sa halip na diretsong liwanag, nahati ang sinag dahil sa basag nitong salamin. Tumama ang isang bahagi sa malaking batong natatakpan ng lumot.
May kumislap sa ilalim.
Lumapit si Tonton at napansin ang kalawangin ngunit malinaw na simbolo ng isang palaso na nakaukit sa bato. Nang alisin niya ang mga baging, lumitaw ang makitid na siwang na tila bungad ng isang lagusan.
Mula sa loob ay narinig nila ang mahinang sigaw.
“Tulong po!”
Boses iyon ni Mika.
At sa tabi ng palaso ay may nakaukit na dalawang letrang agad nagpanginig sa kamay ni Tonton:
L.L.
Mga initial iyon ng nawawala niyang ama—si Lito Lazaro.
EPISODE 2: ANG LAGUSANG MATAGAL NANG NATATAKPAN
Agad lumapit ang kanilang adviser na si Sir Noel at sinilip ang makitid na bungad. Madilim ang loob at pababa ang lumang hagdang bato. Patuloy ang ulan, kaya mapanganib ang pagpasok nang walang sapat na kagamitan.
“Mika!” sigaw ni Sir Noel.
“Tito! Nandito po ako!” mahinang sagot ng bata mula sa kailaliman.
Nadulas pala si Mika habang humahabol sa grupo at nahulog sa siwang na natatakpan ng mga halaman. Mabuti na lamang at huminto siya sa isang patag na bahagi ng lagusan.
Sinubukan nilang gamitin ang malalakas na camping lamp, ngunit kumikislap ang mga ito dahil nabasa. Ang lumang flashlight ni Tonton lamang ang tuloy-tuloy na umiilaw, bagaman mahina at dilaw ang sinag.
“Bakit gumagana pa ’yan?” tanong ni Jerome, wala na ang dating pangungutya.
“Ginawa ito ni Papa para sa rescue,” sagot ni Tonton. “Nilagyan niya ng rubber seal at manual battery contact.”
Pumasok sina Sir Noel, ang camp guide na si Kuya Arman, at Tonton. Naiwan sa labas ang ibang estudyante upang tumawag ng rescue team kapag bumalik ang signal.
Habang bumababa sila, napansin ni Tonton na paulit-ulit na tumatama ang hati-hating sinag ng flashlight sa maliliit na metal reflector na nakakabit sa pader.
“Parang may gumawa ng trail markers,” sabi ni Kuya Arman.
Sa dulo ng unang bahagi, nakita nila si Mika. Nasugatan ang tuhod nito ngunit gising at nakaupo sa tabi ng isang kahoy na kahon.
Niyakap ni Sir Noel ang bata.
“Akala ko hindi na kita makikita!”
Ngunit bago sila makabalik, umalingawngaw ang malakas na ugong. Gumuho ang lupa sa may bungad at tuluyang hinarangan ang dinaanan nila.
Napahiyaw si Mika.
“Nakulong tayo!”
Sinuri ni Kuya Arman ang lagusan. May malamig na hangin na nanggagaling sa kabilang dulo, palatandaang may isa pang labasan. Ngunit wala silang mapa at mababa na ang baterya ng flashlight.
Binuksan ni Tonton ang kahoy na kahon. Sa loob ay may lumang first-aid kit, whistle, lubid, at waterproof notebook.
Sa unang pahina ay nakasulat:
EMERGENCY PASSAGE—GINAWA PARA SA MGA MAIIWAN SA BAGYO.
Sa ilalim nito ay may pirma:
LITO LAZARO, FOREST GUIDE.
Nanginig si Tonton habang hinahaplos ang pangalan.
Biglang may narinig silang kaluskos mula sa mas malalim na bahagi ng tunnel.
Hindi lamang pala si Mika ang naroon.
May ibang tao—o bagay—na gumagalaw sa dilim.
EPISODE 3: ANG MGA PALATANDAAN NG NAWAWALANG AMA
Mahigpit na hinawakan ni Tonton ang flashlight habang sumusunod sila sa tunog. Sa bawat hakbang ay kumakalansing ang maliliit na bato sa ilalim ng kanilang sapatos. Halos hindi na makahinga si Mika sa takot, kaya binuhat muna siya ni Kuya Arman.
Makalipas ang ilang minuto, natagpuan nila ang isang matandang lalaking nakahandusay sa gilid ng lagusan. Siya si Mang Celso, isang lokal na mangangahoy na nawala dalawang araw bago ang camping trip. Nasugatan ang kaniyang balikat ngunit buhay pa.
“May isa pang labasan,” mahina niyang sabi. “Pero may bahagi roong bumagsak. Hindi ko makita ang tamang daan.”
Nilapatan siya ng first aid ni Sir Noel. Habang nagpapahinga, binasa ni Tonton ang notebook na natagpuan nila. Isa pala iyong rescue journal ng kaniyang ama.
Ayon sa mga tala, natuklasan ni Mang Lito ang lagusan sa ilalim ng bundok maraming taon na ang nakalipas. Dati itong evacuation passage noong panahon ng digmaan. Nilinis niya ang ilang bahagi at nilagyan ng mga reflector upang magamit ng mga nawawalang hiker.
Nasa huling mga pahina ang tala tungkol sa araw ng pagkawala nito.
Malakas ang bagyo. May tatlong batang nawawala. Pumasok ako sa lagusan upang hanapin sila. Kapag hindi ako nakabalik, sundan ang putol na sinag ng flashlight. Makikita nito ang mga reflector kahit mahina ang ilaw.
Doon naunawaan ni Tonton kung bakit basag ang salamin ng flashlight. Sinadya pala ng kaniyang ama na hatiin ang sinag upang sabay nitong mahanap ang mga reflector sa magkabilang pader.
Ipinuwesto niya ang ilaw sa gitna ng daan. Dalawang manipis na sinag ang tumama sa magkatapat na reflector. Sa pagitan ng mga iyon ay may makitid na daanang natatakpan ng mga batong tila solidong pader.
“Tama ang flashlight,” sabi ni Kuya Arman. “Narito ang totoong ruta.”
Sa likod ng mga bato ay may mas malawak na bahagi ng tunnel. Naroon ang lumang backpack ni Mang Lito, kalawangin ang zipper ngunit buo pa. Sa loob ay may compass, larawan nilang mag-ina, at isang sobre na may pangalan ni Tonton.
Napaupo ang bata.
Sa sulat ay nakasulat:
Anak, kapag ikaw ang nakakita nito, maaaring hindi na ako makauwi. Huwag mong isipin na iniwan kita. Pinili kong manatili upang mailabas ang mga batang naligaw.
Tumulo ang luha ni Tonton sa papel.
Hindi pala tumakas ang kaniyang ama gaya ng ibinubulong ng ibang tao sa kanilang baryo.
Namatay itong sinusubukang magligtas ng mga bata.
At ngayon, ang flashlight na iniwan nito ang muling gumagabay sa sariling anak upang magligtas ng buhay.
EPISODE 4: ANG HULING MENSAHE SA ILALIM NG BUNDOK
Ipinagpatuloy nila ang paglalakad sa rutang itinuro ng mga reflector. Mabagal na ang kilos ni Mang Celso, kaya salitan siyang inalalayan nina Sir Noel at Kuya Arman. Samantala, hawak ni Tonton ang kamay ni Mika habang dala ang flashlight sa kabila.
“Kuya Tonton,” mahinang sabi ng bata, “natatakot po ako.”
“Takot din ako,” tapat niyang sagot. “Pero sabi ni Papa, hindi kailangang mawala ang takot. Kailangan lang nating magpatuloy kahit kasama natin iyon.”
Sa pinakadulong bahagi ng tunnel, napansin nilang halos tuluyan nang natabunan ng mga bato ang daan. May maliit na siwang sa itaas kung saan pumapasok ang malamig na hangin.
Sinunod ni Tonton ang huling marker. Itinapat niya ang flashlight sa kisame at tumama ang basag na sinag sa isang kalawangin ngunit matibay na metal lever.
Nang hilahin nila iyon, bumukas ang lumang emergency hatch. Pumasok ang sariwang hangin at liwanag ng madaling-araw.
Nasa kabilang bahagi sila ng bundok, malapit sa lumang ranger station.
Mula sa malayo ay narinig nila ang mga sirena ng rescue team. Nakita pala ng mga rescuer ang signal mula sa reflector na tinamaan ng flashlight sa bukana ng hatch.
Isa-isang inilabas sina Mika at Mang Celso. Ligtas silang lahat.
Bago tuluyang lumabas, bumalik sandali si Tonton sa bahaging kinaroroonan ng backpack. May nakita siyang ukit sa pader na hindi niya napansin kanina:
NAILABAS KO NA ANG TATLONG BATA. MAHINA NA ANG LUPA. KUNG HINDI AKO MAKALABAS, SABIHIN KAY TONTON NA SIYA ANG PINAKAMALIWANAG NA BAHAGI NG BUHAY KO.
Tuluyang napaluhod ang bata.
Hinawakan niya ang malamig na pader at humagulgol.
“Pa, hinintay kita,” sabi niya. “Araw-araw kong inisip na baka bumalik ka.”
Lumapit si Sir Noel at niyakap siya.
“Hindi man siya nakabalik sa bahay ninyo, Tonton, iniwan niya ang daan upang makauwi ka—at upang may ibang taong makaligtas.”
Nang lumabas si Tonton mula sa lagusan, sinalubong siya ng kaniyang inang si Aling Rosa, na agad pumunta matapos mabalitaan ang nangyari.
Mahigpit silang nagyakap.
Iniabot ni Tonton ang sulat ng ama.
“Ma,” umiiyak niyang sabi, “hindi tayo iniwan ni Papa. Nagligtas siya ng mga bata.”
Napahagulhol si Aling Rosa.
Sa loob ng walong taon, iyon ang sagot na pareho nilang hinihintay.
At ang sirang flashlight na pinagtawanan ng lahat ang siyang nagbigay-liwanag sa katotohanang matagal nang nakabaon sa ilalim ng bundok.
EPISODE 5: ANG ILAW NA HINDI KAILANMAN TULUYANG NAMATAY
Makalipas ang ilang buwan, nilinis at inayos ng mga awtoridad ang lumang lagusan. Napatunayang si Mang Lito ang nagligtas sa tatlong batang nawala noong bagyo walong taon na ang nakalipas. Nailabas niya ang mga ito sa emergency hatch bago bumalik upang tiyaking wala nang naiwan.
Ngunit habang nasa loob siya, gumuho ang bahagi ng tunnel. Hindi na siya nakalabas.
Natagpuan ng rescue team ang kaniyang mga labi malapit sa lumang storage chamber. Dinala siya pabalik sa kanilang baryo at binigyan ng parangal bilang isang bayaning forest guide.
Sa kaniyang libing, dala ni Tonton ang lumang flashlight. Hindi na niya ikinahiyang basag iyon. Sa halip, inilagay niya iyon sa tabi ng larawan ng ama.
“Pa,” bulong niya, “umuwi na rin po kayo.”
Nasa likuran niya ang mga kaklaseng minsang tumawa. Lumapit si Jerome at yumuko.
“Patawad, Tonton. Hinusgahan namin ang flashlight dahil luma at sira. Hindi namin alam na iyon pala ang nagligtas sa atin.”
Pinunasan ni Tonton ang kaniyang luha.
“Hindi rin naman espesyal ang flashlight kung walang taong nagturo kung paano ito gamitin,” sagot niya. “Si Papa ang tunay na ilaw.”
Pinangalanan ng lokal na pamahalaan ang lagusan na Lito Lazaro Memorial Rescue Passage. Naglagay sila roon ng emergency supplies, reflector markers, at malinaw na safety signs para sa mga hiker.
Si Tonton naman ay sumali sa junior rescue training. Pangarap niyang maging forest ranger at rescuer tulad ng kaniyang ama.
Sa unang araw ng pagsasanay, binigyan siya ng bagong high-powered flashlight. Tinanggap niya iyon, ngunit isinabit pa rin sa kaniyang bag ang lumang flashlight ni Mang Lito.
“Bakit dinadala mo pa?” tanong ng instructor.
Ngumiti si Tonton.
“Dahil may mga ilaw na hindi sinusukat sa lakas,” sagot niya. “May mga ilaw na mahalaga dahil ipinapaalala nila kung bakit hindi tayo dapat tumigil sa paghahanap.”
Pagsapit ng gabi, itinapat niya ang lumang flashlight sa langit. Mahina at hati ang sinag, ngunit tuloy-tuloy pa rin itong nagniningning.
Sa tabi niya, tahimik na umiyak si Aling Rosa. Sa sinag na iyon, parang muli nilang nakita ang isang amang hindi nakabalik—ngunit nag-iwan ng liwanag upang gabayan ang sariling anak.
ARAL NG KUWENTO: Huwag pagtawanan ang isang bata o ang lumang bagay na kaniyang iniingatan. Maaaring wala itong halaga sa paningin ng iba, ngunit maaaring taglay nito ang alaala, kaalaman, at pag-ibig ng isang taong mahalaga sa kaniya. Ang tunay na liwanag ay hindi laging pinakamaliwanag. Minsan, ito ang mahinang sinag na gumagabay sa atin sa tamang direksiyon kapag wala nang ibang gumagana. Matuto tayong makinig, huwag agad manghusga, at pahalagahan ang karunungang ipinapamana ng ating mga magulang.
Kung naantig kayo sa kuwento nina Tonton at Mang Lito, huwag kalimutang LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT SA COMMENT SECTION SA FACEBOOK PAGE POST. Ibahagi ito upang mas maraming tao ang matutong huwag maliitin ang simpleng gamit, kilalanin ang sakripisyo ng mga rescuer, at maniwalang kahit sirang ilaw ay maaaring magturo ng daan tungo sa kaligtasan at katotohanan.
