EPISODE 1: ANG BIRO NI NICO SA SALA
Sa lumang bahay ng pamilya Dela Cruz, tuwing Linggo ay nagtitipon ang magkakamag-anak. May naghahanda ng pagkain sa kusina, may nagkukuwentuhan sa sala, at may mga batang naglalaro sa gilid. Sa gitna ng lahat, tahimik na nakaupo si Lolo Amado sa kanyang paboritong rattan chair, suot ang luma ngunit malinis na barong.
Si Nico, ang labintatlong taong gulang na apo niya, ay nakaupo sa harap ng TV habang hawak ang cellphone. Naiinis siya dahil paulit-ulit na tinatanong ni Lolo Amado ang parehong bagay.
“Anong araw ngayon, apo?” tanong ng matanda.
“Linggo po, Lo,” sagot ni Nico, medyo malamig.
Makalipas ang ilang minuto, muling nagtanong ang lolo. “Anong araw ngayon?”
Napabuntong-hininga si Nico. “Linggo nga po, Lo. Kanina ko pa sinasabi.”
Tumingin sa kanya si Lolo Amado na tila nahihiya. “Ay, oo nga pala. Pasensya na.”
Ngunit maya-maya, hinanap naman nito ang kanyang salamin kahit nasa ulo niya lang iyon. Nagkatinginan ang ilang pinsan ni Nico. May napangiti. May napailing. Hanggang sa hindi na napigilan ni Nico ang sarili.
“Lolo, ang gulo-gulo n’yo naman!” sabi niya, sabay tawa. “Pabago-bago kayo ng isip. Kanina hinahanap n’yo si Tita Lorna, ngayon salamin naman. Baka bukas makalimutan n’yo na pati pangalan namin.”
Natawa ang ilang bata. Ngunit ang mga matatanda ay biglang natahimik.
Napatingin si Lolo Amado kay Nico. Hindi siya nagalit. Hindi rin siya sumagot. Napayuko lamang siya, hinaplos ang nanginginig niyang kamay, at pilit na ngumiti.
“Hindi ko naman gustong makalimot, apo,” mahina niyang sabi.
Hindi agad iyon pinansin ni Nico. Akala niya simpleng katandaan lang iyon. Akala niya normal lang na pagtawanan ang pagiging makakalimutin ng lolo.
Hindi niya alam, ang bawat tanong ni Lolo Amado ay hindi biro. Ito ay laban ng isang isip na unti-unting ninanakawan ng alaala.
EPISODE 2: ANG DIAGNOSIS NA ITINAGO
Kinagabihan, matapos umuwi ang ibang bisita, napansin ni Nico na tahimik ang bahay. Wala nang tawanan. Wala nang kuwentuhan. Sa kusina, nakita niya ang kanyang ina na si Melissa na umiiyak habang hawak ang isang brown envelope.
“Ano po ‘yan, Ma?” tanong ni Nico.
Mabilis na pinunasan ng ina ang luha. “Wala ito, anak. Papeles lang ni Lolo.”
Ngunit narinig ni Nico ang bulong ng kanyang Tito Raul sa sala. “Kailangan na nating sabihin sa mga bata. Hindi puwedeng isipin nilang simpleng makakalimutin lang si Tatay.”
Napahinto si Nico sa may pintuan.
Doon niya unang narinig ang salitang matagal nang kinatatakutan ng mga matatanda: Alzheimer’s.
“Progressing na,” sabi ni Tito Raul, mababa ang boses. “Sabi ng doktor, may mga araw na malinaw pa siya, pero darating ang panahon na mas marami na siyang makakalimutan.”
Nanginig ang kamay ni Nico. Alzheimer’s? Hindi niya lubos maintindihan, pero naramdaman niyang mabigat iyon. Bigla niyang naalala ang sinabi niya kanina: Baka bukas makalimutan n’yo na pati pangalan namin.
Parang may tumusok sa dibdib niya.
Lumapit ang kanyang ina at naupo sa tabi niya. “Anak, si Lolo ay may sakit sa memorya. Hindi niya sinasadya ang paulit-ulit na tanong. Hindi niya gustong malito. Takot din siya.”
“Bakit hindi n’yo po sinabi?” mahina niyang tanong.
“Dahil ayaw ni Lolo na kaawaan siya,” sagot ng ina. “Ang gusto niya, mahalin pa rin siya tulad ng dati.”
Napatungo si Nico. “Ma… nasaktan ko po siya.”
Niyakap siya ng ina. “Masasaktan siya, oo. Pero mas masasaktan siya kung lalayo ka sa kanya habang kailangan ka niya.”
Noong gabing iyon, hindi makatulog si Nico. Paulit-ulit niyang naririnig ang mahinang boses ng lolo: Hindi ko naman gustong makalimot, apo.
At sa unang pagkakataon, ang dating biro ay naging pagsisisi.
EPISODE 3: ANG NOTEBOOK NG MGA PANGALAN
Kinabukasan, tahimik na lumapit si Nico sa kuwarto ni Lolo Amado. Nakabukas ang pinto. Nakaupo ang matanda sa gilid ng kama, hawak ang isang maliit na notebook na kulay asul. May salamin ito sa dulo ng ilong at nanginginig ang kamay habang nagsusulat.
“Lo?” mahinang tawag ni Nico.
Napatingin si Lolo Amado. Sandaling tila naghanap siya sa mukha ng bata, pagkatapos ay ngumiti. “Nico, ikaw ba ‘yan?”
Napakagat-labi si Nico. “Opo, Lo.”
“Halika,” sabi ng matanda. “May ipapakita ako sa’yo.”
Lumapit si Nico at umupo sa tabi niya. Binuksan ni Lolo Amado ang notebook. Doon nakita ng bata ang mga pangalan ng lahat nilang apo, maingat na nakasulat sa bawat pahina: Nico — mahilig sa basketball. Ana — paborito ang sinigang. Carlo — takot sa kulog. Mia — mahilig gumuhit.
Sa bawat pangalan, may kasamang maliit na alaala. Mga kaarawan, paboritong pagkain, nakakatawang kuwento, at mga pangarap.
“Lo…” halos pabulong na sabi ni Nico. “Bakit n’yo po sinusulat lahat?”
Ngumiti si Lolo Amado, ngunit may lungkot sa mga mata. “Para kapag nalilito ako, may babalikan ako. Ayokong makalimutan kayo.”
Tumulo ang luha ni Nico.
Akala nila, nakakalimutan ni Lolo ang mga simpleng bagay dahil wala na itong pakialam. Ngunit ang totoo, buong puso nitong ipinaglalaban ang bawat pangalan nila. Hindi niya kayang pigilan ang sakit, pero ginagawa niya ang lahat para kumapit sa mga alaala.
Sa huling pahina, nakita ni Nico ang sariling pangalan na paulit-ulit na nakasulat.
NICO — apo kong matapang, minsan pasaway, pero mabuti ang puso. Huwag kalimutan: mahal na mahal ko siya.
Hindi na napigilan ni Nico ang iyak.
“Lolo, sorry po,” sabi niya habang yumayakap sa matanda. “Hindi ko po alam. Hindi ko po kayo pagtatawanan ulit.”
Marahang hinaplos ni Lolo Amado ang buhok niya. “Ayos lang, apo. Ang mahalaga, nandito ka.”
At sa yakap na iyon, nagsimulang maunawaan ni Nico na ang alaala ay puwedeng kumupas, pero ang pagmamahal ay may sariling paraan para manatili.
EPISODE 4: ANG ARAW NA HINDI NA NIYA NAKILALA SI NICO
Lumipas ang ilang buwan, at unti-unting nagbago ang buhay ng pamilya. Sa bawat dingding ng bahay, may mga label: kusina, banyo, kuwarto ni Lolo, gamot sa umaga, gamot sa gabi. Sa mesa, may nakalagay na calendar at family photos. Lahat ay natutong magsalita nang mas malumanay, magpaliwanag nang paulit-ulit, at magbigay ng pasensya.
Pinakamalaki ang pagbabago kay Nico. Siya na ang madalas umalalay kay Lolo Amado. Siya ang nagbabasa ng notebook, nagpapaalala ng pangalan ng mga apo, at sumasama sa kanya tuwing hapon sa maliit na hardin.
“Lo, ako si Nico,” biro niya minsan, ngunit malambing na ngayon. “Apo n’yo po na mahilig sa basketball.”
Ngumingiti si Lolo. “Oo, Nico. Ikaw ang magaling mag-dribble.”
Ngunit isang hapon, dumating ang araw na kinatatakutan nila.
Pumasok si Nico sa sala dala ang paboritong mangga ng lolo. “Lo, dala ko po ang paborito n’yo.”
Tumingin sa kanya si Lolo Amado. Matagal. Blanko. Para bang naghahanap ng pangalan sa malayong lugar.
“Sino ka?” tanong ng matanda.
Napatigil si Nico. Para siyang nabuhusan ng malamig na tubig. Nanginig ang kanyang kamay at muntik mabitawan ang mangga.
“Ako po si Nico, Lo. Apo n’yo.”
Kumunot ang noo ni Lolo Amado. “Pasensya na, hijo… hindi ko maalala.”
Sa sulok ng sala, napahawak sa bibig ang ina ni Nico. Ang ibang kamag-anak ay tahimik na napaiyak.
Pero sa halip na tumakbo palayo, lumuhod si Nico sa harap ng lolo. Hawak ang luha, binuksan niya ang asul na notebook at itinuro ang pangalan niya.
“Lo, tingnan n’yo po. Sinulat n’yo ako rito. Sabi n’yo, mahal n’yo ako.”
Tinitigan ni Lolo Amado ang pahina. Dahan-dahang nanginig ang labi niya. Hindi man bumalik ang buong alaala, may luha ring tumulo sa kanyang mata.
“Kung sinulat ko ‘yan,” mahina niyang sabi, “siguro mahalaga ka sa akin.”
Napahagulgol si Nico habang niyayakap ang matanda. “Mahalaga rin po kayo sa akin, Lo. Kahit makalimutan n’yo ako, hindi ko kayo kakalimutan.”
EPISODE 5: ANG PANGALANG INIWAN SA PUSO
Dumating ang huling Pasko ni Lolo Amado na kasama ang buong pamilya. Hindi na niya matandaan ang karamihan sa kanilang pangalan. Minsan ay tinatawag niyang “anak” ang apo, “kapatid” ang anak, at minsan ay hindi niya alam kung anong taon na. Ngunit kahit naglalaho ang mga alaala, may kakaibang init pa rin sa kanyang mga mata tuwing naririnig niya ang tawanan ng pamilya.
Noong gabing iyon, nagtipon silang lahat sa sala. Sa gitna ng mesa ay ang asul na notebook ni Lolo. Pinakiusapan ni Nico ang bawat apo na basahin ang pahinang nakalaan sa kanila.
Isa-isang umiyak ang mga apo.
“Nakasulat dito na noong bata ako, binuhat ako ni Lolo buong gabi kasi may lagnat ako,” sabi ni Ana.
“Ako naman, sinulat niya na gusto kong maging piloto,” umiiyak na sabi ni Carlo.
Nang si Nico na ang nagbasa, nanginginig ang boses niya.
“‘Nico — apo kong matapang, minsan pasaway, pero mabuti ang puso. Kapag nakalimutan ko ang pangalan niya, sana ipaalala niya sa akin na minahal ko siya bago pa ako matakot makalimot.’”
Natahimik ang buong sala.
Tumingin si Nico kay Lolo Amado. “Lo, ako po si Nico.”
Matagal siyang tinitigan ng matanda. Pagkatapos, sa halos pabulong na boses, sinabi niya, “Nico…”
Parang huminto ang oras. Napaluha ang lahat.
Hindi nila alam kung bumalik ang alaala o naramdaman lang ng puso ang pangalang matagal nitong iniingatan. Ngunit sapat na iyon. Sapat na ang isang pangalan sa gitna ng sakit, sa gitna ng pagkalimot, sa gitna ng pamamaalam.
Makalipas ang ilang linggo, payapang pumanaw si Lolo Amado. Sa kanyang libing, hindi tungkol sa sakit ang ikinuwento ng pamilya. Ikinuwento nila ang pagmamahal niya, ang notebook, at ang mga pangalang pilit niyang ipinaglaban hanggang sa huli.
Si Nico ang huling nagsalita.
“Akala ko noon, nakakatuwa ang pagkalimot ni Lolo. Pero natutunan ko, may mga taong hindi nakakalimot dahil wala silang pakialam—kundi dahil may sakit silang lumalaban sa kanila. At kahit nakalimutan man ni Lolo ang pangalan ko, hindi niya nakalimutan ang pagmamahal. Dahil ang puso niya, hanggang dulo, kilala kami.”
MORAL LESSON: Huwag pagtawanan ang matatanda o sinumang may karamdaman dahil hindi natin alam ang bigat ng laban nila. Ang pasensya, pag-unawa, at pagmamahal ang pinakamahalagang maibibigay natin sa mga taong unti-unting nawawala ang alaala ngunit patuloy na kumakapit sa puso ng pamilya.
Kung naantig kayo sa kuwentong ito, paki-LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT sa comment section ng ating Facebook page post.
