EPISODE 1: ANG MATANDANG PINAGTABUYAN SA FIESTA
Maagang dumating si Mang Isko sa pista ng Barangay Santa Lucia. Bitbit niya ang dalawang malaking bayong na puno ng makukulay na maskarang siya mismo ang gumawa mula sa karton, lumang diyaryo, pandikit, at pintura. May mga maskarang hugis ibon, leon, diwata, at mandirigma. Hindi man mamahalin ang mga iyon, bawat isa ay maingat niyang binuo sa ilalim ng ilaw ng gasera.
Kailangan niyang makabenta para makabili ng gamot ng kaniyang asawang si Aling Cora. Ngunit may isa pa siyang dahilan kung bakit taon-taon siyang pumupunta sa pista. Dalawampung taon na niyang hinahanap ang anak nilang si Nilo, na nawala sa parehong pagdiriwang noong walong taong gulang pa lamang ito.
Ang huling nakita ni Mang Isko ay isang lalaking may paso sa kaliwang pisngi na humihila kay Nilo papasok sa isang puting van. Hindi na natunton ang sasakyan. Walang malinaw na CCTV noon, at walang makapangyarihang taong tumulong sa kanilang paghahanap.
“Maskara! Murang maskara!” sigaw ni Mang Isko habang naglalakad sa gitna ng mga tao.
Ngunit sa halip na bumili, pinagtawanan siya ng ilang bisita.
“Ang pangit naman ng gawa!” sabi ng isang lalaki.
“Lumayas ka rito, matanda!” sigaw ng organizer. “May mga importanteng bisita tayo. Baka isipin nilang palengke ito!”
Marahas siyang itinulak sa gilid ng kalsada. Nahulog ang ilan niyang maskara at natapakan ng mga dumaraan. Habang nakaluhod siyang pinupulot ang mga iyon, nakita niyang dumating ang isang kilalang negosyanteng si Don Ramon Valdez—ang pangunahing sponsor ng pista.
Kasama nito ang isang matangkad na lalaking nakaputi na tinatawag nilang Mr. Leon Mercado, isang security consultant na iginagalang ng mga opisyal. Suot nito ang pinakamakulay na maskara mula sa mamahaling tindahan.
Lumapit ang isang bata at aksidenteng nabangga si Leon. Kumalas ang tali ng maskara nito at bahagyang nahulog.
Sa isang iglap, nakita ni Mang Isko ang kaliwang pisngi ng lalaki.
May malalim itong bakas ng paso.
Nalaglag mula sa kamay ng matanda ang lahat ng kaniyang paninda.
“Ikaw…” nanginginig niyang bulong. “Ikaw ang kumuha sa anak ko.”
EPISODE 2: ANG PEKLAT SA LIKOD NG MASKARA
Biglang hinawakan ni Mang Isko ang braso ni Leon bago pa nito maibalik nang maayos ang maskara.
“Ikaw ang nakita ko noon!” sigaw ng matanda. “Ikaw ang humila kay Nilo papasok sa van!”
Agad siyang itinulak ng dalawang guwardiya. Bumagsak si Mang Isko sa basang kalsada, kasama ang mga maskarang muli na namang nagkalat sa lupa.
“Ano ang pinagsasasabi mo?” galit na tanong ni Leon. “Hindi kita kilala.”
Nagkumpulan ang mga tao. Ang ilan ay tumawa, habang ang iba ay kinuhanan ng video ang matandang nag-aakusa sa isang respetadong panauhin.
“Baka naghahanap lang ng pera,” sabi ng isang babae.
“Gumagawa ng eksena para sumikat ang paninda,” dagdag ng organizer.
Lumapit si Don Ramon at inutusang ilabas si Mang Isko sa lugar. Ngunit sa halip na manahimik, inilabas ng matanda mula sa kaniyang bulsa ang isang lumang litrato. Naroon ang walong taong gulang na si Nilo, nakangiti habang suot ang unang maskarang ginawa ng kaniyang ama.
Sa likod ng larawan ay may sulat-kamay:
NILO SANTOS—NAWALA NOONG PISTA, MAY 16, 2006.
“Dalawampung taon ko nang hinihintay ang araw na makita kitang muli,” umiiyak na sabi ni Mang Isko kay Leon. “Hindi ko makakalimutan ang peklat mo.”
Sandaling nawala ang kumpiyansa sa mukha ni Leon. Ngunit agad niyang tinakpan iyon ng galit.
“Maraming taong may paso,” sagot niya. “Hindi sapat ang kuwento ng isang baliw.”
Napansin ni Mang Isko ang maliit na simbolong nakaukit sa metal na bahagi ng maskara ni Leon—isang ahas na paikot sa letrang L. Parehong simbolo iyon sa lumang kuwintas na natagpuan ng pulis sa lugar kung saan huling nakita si Nilo.
“Pareho ang tanda,” sigaw ng matanda. “Nasa ebidensiya ’yan!”
Nagkatinginan ang dalawang sundalong nagbabantay sa parada. Lumapit ang kanilang opisyal at hiningi ang maskara. Ngunit biglang tumakbo si Leon papunta sa eskinita.
Lalong nagkagulo ang pista.
Habang hinahabol siya ng mga sundalo, may nahulog na maliit na susi mula sa kaniyang bulsa. Dinampot iyon ni Mang Isko. May nakasabit ditong tag na may numerong 17 at pangalan ng isang lumang bodega sa labas ng bayan.
Nang makita iyon ni Don Ramon, biglang namutla.
Dahil ang bodega ay pag-aari ng kompanyang matagal na niyang ipinagkatiwala kay Leon.
EPISODE 3: ANG LIHIM SA BODEGA NUMERO 17
Naabutan ng mga sundalo si Leon sa dulo ng eskinita. Pilit itong lumaban, ngunit tuluyang naposasan matapos mabuksan ang bag na dala nito. Sa loob ay may tatlong pekeng ID, ilang passport, at litrato ng mga batang matagal nang naiulat na nawawala.
Nawala ang ingay ng pista. Ang mga taong kanina lamang ay tumatawa kay Mang Isko ay napaatras sa takot.
Agad na nagtungo ang mga pulis sa Bodega Numero 17. Sumama si Mang Isko kahit pinipigilan siya ng mga opisyal. Hindi niya maipaliwanag, ngunit malakas ang kutob niyang may sagot na naghihintay sa lugar.
Pagdating nila, kalawangin ang tarangkahan at tila matagal nang abandonado ang gusali. Ngunit nang gamitin ang susi ni Leon, bumukas ang isang nakatagong pinto sa likod ng lumang opisina.
Sa loob ay may mga kahon ng pekeng dokumento, listahan ng pangalan, at mga retrato ng mga batang pinadala sa iba’t ibang lugar gamit ang bagong pagkakakilanlan. Lumabas na bahagi si Leon ng sindikatong kumukuha ng mga bata sa matataong pista at ibinibenta ang kanilang mga dokumento sa mga ilegal na ahensiya.
Nang makita ni Mang Isko ang isang lumang album, halos mawalan siya ng lakas.
Naroon ang larawan ni Nilo.
Mas matanda na ito sa sumunod na mga litrato—sampung taong gulang, labindalawa, at labing-anim. Sa huling larawan, nakatayo itong katabi ng isang karatulang may pangalan ng isang fishing port sa ibang lalawigan.
Sa likod ay nakasulat:
Pinalitan ang pangalan: Manuel Cruz. Inilipat sa Isla Verde.
Napahagulhol si Mang Isko habang yakap ang album.
“Buhay ang anak ko,” paulit-ulit niyang sabi. “Buhay si Nilo.”
Inamin ng isa sa mga nahuling kasabwat na ang batang tinawag nilang Manuel ay tumakas labingdalawang taon na ang nakaraan. Huli itong nakitang nagtatrabaho bilang mekaniko ng mga bangka sa Isla Verde.
Agad nagpadala ng koordinasyon ang mga pulis. Makalipas ang ilang oras, nakatanggap sila ng litrato ng isang lalaking nasa tatlumpung taong gulang. May maliit itong peklat sa kilay at suot ang lumang kuwintas na gawa sa kahoy.
Kinilala iyon ni Mang Isko.
Siya mismo ang gumawa ng kuwintas para kay Nilo noong bata pa ito.
Napahawak siya sa dibdib.
Matapos ang dalawampung taong paghihintay, isang tawag na lamang ang pagitan niya at ng anak na inakala niyang tuluyan nang nawala.
EPISODE 4: ANG LALAKING TINAWAG NA MANUEL
Kinabukasan, dinala si Mang Isko sa Isla Verde. Hindi siya mapakali habang bumibiyahe. Paulit-ulit niyang tinitingnan ang larawan ng lalaking sinasabing si Nilo. Pareho ang mga mata nito sa kaniyang asawa, ngunit paano kung hindi na siya maalala? Paano kung ayaw na nitong bumalik?
Sa maliit na pagawaan ng bangka nila natagpuan si Manuel. Nakasuot ito ng maruming damit at abala sa pagkukumpuni ng makina. Nang lumapit ang mga pulis, agad itong umatras.
“Ano ang kailangan ninyo?” tanong nito.
Hindi makapagsalita si Mang Isko. Sa loob ng dalawampung taon, libo-libong beses niyang inisip ang sandaling iyon. Ngunit ngayong nasa harap na niya ang anak, tila nawala ang lahat ng salitang inihanda niya.
Dahan-dahan niyang inilabas ang natirang maskara mula sa bayong—isang makulay na maskarang hugis ibon, kapareho ng suot ni Nilo sa lumang larawan.
Nang makita iyon ni Manuel, bigla itong namutla.
“Saan ninyo nakuha ’yan?” nanginginig nitong tanong.
“Ako ang gumawa nito,” sagot ni Mang Isko. “Ginawan kita noon dahil natatakot ka sa malalakas na tambol sa pista. Sinabi kong kapag suot mo ang maskara, magiging matapang kang ibon.”
Napahawak si Manuel sa kaniyang ulo. Pira-pirasong alaala ang bumalik—ang mga banderitas, ang kamay ng kaniyang ama, ang lalaking humila sa kaniya, at ang boses ng isang inang sumisigaw ng kaniyang pangalan.
“Nilo,” umiiyak na tawag ni Mang Isko. “Anak, ako si Tatay.”
Unti-unting bumagsak ang mga luha ng lalaki.
“Tatay?” bulong nito.
Sa isang iglap, tumakbo si Nilo at niyakap ang matanda. Pareho silang napaluhod sa lupa habang mahigpit na magkayakap.
“Hinintay kita, anak,” hagulgol ni Mang Isko. “Araw-araw kitang hinanap.”
“Akala ko po patay na kayo,” sagot ni Nilo. “Sinabi nilang wala nang gustong kumuha sa akin.”
Ipinaliwanag niyang ilang taon siyang pinilit magtrabaho sa iba’t ibang lugar. Nang makatakas siya, wala siyang maalalang buong pangalan o tirahan. Ang tanging natira sa kaniya ay ang kuwintas at isang malabong alaala ng makukulay na maskara.
Hinawakan ni Mang Isko ang mukha ng anak.
“Hindi kita kailanman tinalikuran,” sabi niya. “Inagaw ka lang sa amin.”
Ngunit sa gitna ng kanilang pagkikita, biglang naalala ni Mang Isko si Aling Cora.
Mahina na ang asawa niya, at wala itong kaalam-alam na natagpuan na nila ang anak na dalawampung taon nitong ipinagdasal.
EPISODE 5: ANG HULING MASKARA NG ISANG AMA
Nagmamadaling umuwi sina Mang Isko at Nilo. Ngunit pagdating nila sa ospital, sinabi ng doktor na lubhang humina ang katawan ni Aling Cora. Ilang araw na itong halos hindi nagigising at paulit-ulit lamang binabanggit ang pangalan ng anak.
Pumasok si Nilo sa silid na nanginginig ang mga tuhod. Halos hindi niya makilala ang inang naiwan niyang malakas at masayahin. Payat na ito, maputla, at hirap huminga.
“Nanay,” mahina niyang tawag.
Bahagyang gumalaw ang mga mata ni Aling Cora. Nang makita ang lalaking nakatayo sa tabi ng kama, napaluha ito.
“Nilo?” bulong niya.
Lumuhod ang anak at hinalikan ang kamay ng ina.
“Ako po ito, Nay. Nakauwi na po ako.”
Napahagulgol si Aling Cora. Pinilit niyang itaas ang kamay at hinaplos ang mukha ng anak, na para bang nais tiyaking hindi lamang iyon panaginip.
“Ang tagal kitang hinintay,” sabi niya. “Bawat pista… iniisip kong baka ikaw ang nasa likod ng bawat maskara.”
Inilabas ni Mang Isko ang makulay na maskarang ginawa niya noong bata pa si Nilo. Inilagay niya iyon sa tabi ng higaan.
“Hindi na natin kailangan ang maskara,” sabi ng matanda. “Magkakasama na ulit tayo.”
Ngumiti si Aling Cora habang magkahawak ang kanilang mga kamay. Makalipas ang ilang minuto, tahimik itong pumikit sa pagitan ng asawa at anak. Sa mukha nito ay may payapang ngiting matagal nang hindi nakita ni Mang Isko.
“Nay!” hagulgol ni Nilo habang niyayakap ang ina.
Masakit man ang pagkawala, alam nilang natupad ang pinakahuling hiling nito—ang makita at mayakap muli ang anak bago tuluyang magpaalam.
Makalipas ang isang taon, nahatulan si Leon at ang mga kasabwat nito. Marami pang pamilyang muling nagkita dahil sa mga dokumentong natagpuan sa bodega.
Nagpatayo naman sina Mang Isko at Nilo ng maliit na pagawaan ng maskara. Ang bawat maskara ay may kasamang pangalan at contact number ng magulang upang makatulong sa kaligtasan ng mga bata tuwing pista.
Sa pintuan ay nakasulat:
ANG MASKARA AY MAAARING MAGTAKIP NG MUKHA, NGUNIT HINDI NITO KAYANG ITAGO ANG KATOTOHANAN HABAMBUHAY.
MGA ARAL SA BUHAY
Huwag maliitin ang isang tao dahil lamang sa kaniyang simpleng hanapbuhay, maruming kasuotan, o kawalan ng impluwensiya. Ang taong pinagtatawanan ngayon ay maaaring may dalang katotohanang magliligtas sa marami. Hindi rin lahat ng mukhang kagalang-galang ay may malinis na puso, sapagkat may mga taong ginagamit ang magandang pangalan bilang maskara ng kasamaan. Matuto tayong makinig, magmasid, at manindigan para sa mga walang lakas na ipagtanggol ang kanilang sarili.
Kung naantig kayo sa kuwento nina Mang Isko, Nilo, at Aling Cora, huwag kalimutang LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT SA COMMENT SECTION ng Facebook page post. Ibahagi ito upang mas maraming pamilya ang mapaalalahanang huwag mawalan ng pag-asa at huwag kailanman tumigil sa paghahanap sa katotohanan.
