EPISODE 1: ANG DALAWANG BUWANG HINDI NABAYARAN
“Roberto, tama na ang dahilan. Dalawang buwan ka nang delayed sa renta.”
Tahimik na nakatayo si Mang Roberto, limampu’t limang taong gulang, sa makitid na hallway ng apartment. Basa ang kupas niyang damit dahil sa malakas na ulan sa labas.
Sa kanyang paanan ay tatlong lumang bag, isang karton, at isang sako ng damit.
Nakahanda na siyang umalis.
Sa pintuan ay nakatayo ang landlady na si Aling Celia. Hawak nito ang notice na ilang araw nang nakadikit sa pinto.
“Pinagbigyan na kita noong nakaraang buwan,” matigas nitong sabi. “Negosyo rin ito. Hindi puwedeng puro awa.”
“Opo.”
Iyon lang ang sagot ni Roberto.
Hindi siya nakipagtalo.
Hindi siya nagmakaawa.
At lalo iyong ikinainis ni Celia.
“Wala ka bang sasabihin? Noong una, isang linggo lang daw. Tapos naging isang buwan. Ngayon dalawang buwan na.”
Napayuko ang lalaki.
“Pasensya na po.”
May ilang kapitbahay na nakasilip mula sa kanilang mga pinto.
Alam nilang mahirap ang buhay ni Roberto. Construction worker siya kapag may proyekto, delivery helper naman kapag walang trabaho.
Ngunit nitong mga nakaraang buwan, bihira na siyang makita.
“Nasaan ang anak mong si Ana?” tanong ni Celia. “Hindi ko na nakikita.”
Napatigil si Roberto.
Mahigpit niyang hinawakan ang strap ng bag.
“Nasa… ibang lugar na po.”
“Eh di sana tumulong siya sa renta.”
Hindi sumagot ang lalaki.
Sa halip ay kinuha niya ang huling maliit na kahon mula sa loob ng apartment.
May nakapatong ditong lumang stuffed toy at ilang notebook.
Pagkatapos ay inilapag niya ang susi sa palad ni Celia.
“Salamat po sa walong taon.”
Napakunot-noo ang landlady.
“Ganun lang?”
Tumango si Roberto.
“May utang pa rin akong renta. Hindi ko po tatakasan. Kapag nakahanap ako ng trabaho, babayaran ko.”
“Pero saan ka pupunta?”
Napatingin siya sa ulan.
“Hindi ko pa po alam.”
May kinuha siyang gusot na puting sobre mula sa bulsa.
Iniabot niya iyon kay Celia.
“Ano ito?”
“Huling sulat ko po.”
“Para saan?”
“Basahin n’yo na lang pagkatapos kong umalis.”
Tinalikuran niya ang babae at nagsimulang buhatin ang mga bag.
Ngunit bago siya makarating sa hagdan, nagsalita ang isa sa matatandang kapitbahay.
“Celia…”
Napatingin ito.
“Basahin mo na ngayon.”
At nang buksan ni Celia ang gusot na papel—
ang unang pangungusap pa lamang ay sapat nang mapatigil siya.
“Ma’am Celia, patawad po kung ang perang para sana sa renta ay ginamit ko para humabol ng isa pang araw sa buhay ng anak ko.”
EPISODE 2: ANG DAHILAN NG PAGKADELAY
Napatigil si Aling Celia.
“Roberto…”
Hindi lumingon ang lalaki.
Patuloy lamang nitong inaayos ang mga bag sa tabi ng hagdan.
Muling binasa ni Celia ang sulat.
“Hindi ko po sinabi sa inyo dahil nahihiya ako. Akala ko makakabawi agad ako. Pero tatlong buwan na pong nasa ospital si Ana.”
Biglang napahawak sa bibig ang isang kapitbahay.
“Si Ana? Yung batang laging nagdidilig ng halaman sa labas?”
Tumango si Mang Roberto.
Hindi na niya maitago ang luha.
Labimpitong taong gulang si Ana.
Tahimik.
Masipag.
At kilala ng buong apartment dahil lagi itong bumabati sa mga matatanda at tumutulong magbuhat ng groceries.
Tatlong buwan bago iyon, bigla itong nahimatay sa paaralan.
Matapos ang sunod-sunod na pagsusuri, nalaman nilang may malubhang kondisyon sa puso.
Kinailangan ng operasyon.
Walang ipon si Roberto.
Ang maliit niyang savings ay naubos sa unang linggo pa lamang.
Ibinenta niya ang lumang motorsiklo.
Isinanla ang wedding ring.
Nagtrabaho sa construction sa umaga at nagbuhat sa palengke sa gabi.
Pero kulang pa rin.
Binasa ni Celia ang kasunod na bahagi.
“Noong unang buwan na hindi ako nakabayad, iyon po ang perang ginamit ko sa laboratory at dugo. Noong pangalawa, pambayad po sa gamot at oxygen.”
Unti-unting nanginig ang kamay ng landlady.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?” tanong niya.
Lumingon si Roberto.
“Dahil may sarili rin po kayong problema.”
“Pero puwede kang humingi ng palugit.”
“Binigyan n’yo na po ako.”
“Hindi ko alam na ganito.”
Ngumiti nang mapait si Roberto.
“Hindi ko rin po gustong ikuwento sa lahat.”
Napatingin ang mga kapitbahay sa mga bag.
Doon nila napansin ang isang hospital blanket na nakasilid sa bukas na karton.
May maliit ding stuffed rabbit.
Paborito iyon ni Ana.
“Nasaan siya ngayon?” tanong ni Celia.
Matagal bago sumagot si Roberto.
Halos hindi lumabas ang kanyang boses.
“Nawala po siya kagabi.”
Parang huminto ang buong hallway.
Napakapit sa pader si Celia.
“Ano?”
“Alas-dos ng madaling-araw.”
Napayuko ang ama.
“Hindi na kinaya ng puso niya.”
Tahimik na tumulo ang luha sa mukha ni Roberto.
“Kaya po ako umuwi kaninang umaga para kunin ang gamit namin.”
Tumingin siya sa apartment.
“Wala na rin naman pong naghihintay sa akin dito.”
At sa unang pagkakataon—
hindi na landlord ang tingin ni Celia kay Roberto.
Kundi isang ama na wala nang bahay na gustong uwian dahil nawala na ang taong tinatawag niyang tahanan.
EPISODE 3: ANG HULING HILING NI ANA
Hindi na magawang magsalita ni Celia.
Ngunit hindi pa tapos ang sulat.
Pinagpatuloy niya ang pagbabasa.
“May isa pa po sana akong hiling. Sa loob ng kuwarto ni Ana, may drawing sa dingding sa tabi ng kama. Huwag n’yo po sanang ipatapon. Kukunin ko kapag kaya ko nang bumalik.”
Biglang pumasok si Celia sa apartment.
Sumunod ang ilang kapitbahay.
Simple lamang ang loob.
Lumang mesa.
Dalawang upuan.
Isang maliit na aparador.
Sa kuwarto, halos wala nang gamit.
Pero sa dingding sa tabi ng kama ay may isang drawing.
Tatlong tao ang nakaguhit.
Isang lalaki.
Isang babae.
At isang batang babae sa gitna.
Sa itaas ay nakasulat:
“BAHAY NATIN.”
Napahagulhol si Roberto nang makita iyon.
Ang babaeng nakaguhit ay ang yumao niyang asawa na si Liza, na namatay anim na taon na ang nakalipas.
“Si Ana po gumawa niyan noong eleven years old siya.”
Hinaplos niya ang papel.
“Hindi ko pinatanggal kahit lumaki na siya.”
May isa pang maliit na papel sa tabi nito.
Hindi iyon napansin ni Roberto dati.
Tinanggal ni Celia ang tape.
“Para sa Papa,” basa niya.
Nanlaki ang mata ni Roberto.
Binuksan niya iyon.
Sulit-kamay ni Ana.
“Pa, kapag gumaling ako, huwag ka nang magtrabaho nang dalawang trabaho. Ako naman tutulong sa’yo. At kapag hindi man ako makauwi agad, huwag mong kalimutang kumain. Lagi mong inuuna ang lahat bago ang sarili mo.”
Hindi na kinaya ni Roberto.
Napaupo siya sa gilid ng kama.
Mahigpit niyang niyakap ang papel.
“Anak…”
Umalingawngaw ang paghikbi niya sa maliit na kuwarto.
Ang mga kapitbahay ay isa-isang napaluha.
Si Celia naman ay nakatayo lamang sa pintuan, hawak pa rin ang eviction notice.
Naalala niya ang mga panahong nagrereklamo siya kapag isang linggong delayed si Roberto.
Hindi niya alam na habang hinihintay niya ang renta—
may ama palang nakaupo sa tabi ng hospital bed, nagdarasal na sana maabutan pa ng anak ang susunod na umaga.
Lumapit si Celia.
“Roberto…”
Pinunit niya ang eviction notice.
Napatingin ang lalaki.
“Hindi ka aalis.”
Umiling si Roberto.
“Ma’am, hindi ko kayang magbayad.”
“Hindi tungkol sa renta.”
“Pero—”
“Hindi ka aalis ngayong gabi.”
Nanginginig ang boses ni Celia.
“Hindi kita hahayaang magluksa sa kalsada pagkatapos mong ilibing ang anak mo.”
At doon tuluyang napayuko si Roberto—
hindi dahil sa kahihiyan,
kundi dahil sa unang pagkakataon matapos mawala si Ana—
may nagsabing hindi niya kailangang dalhin nang mag-isa ang bigat ng kanyang pagkawala.
EPISODE 4: ANG UTANG NA HINDI PERA
Kinabukasan, nagulat si Roberto nang may kumatok sa kanyang pinto.
Pagbukas niya, naroon ang halos lahat ng kapitbahay.
May dalang pagkain.
Bigas.
Kape.
De-lata.
May matandang kapitbahay na nag-abot ng kaunting pera.
“Para kay Ana.”
Umiling si Roberto.
“Huwag na po.”
“Hindi para sa ospital.”
Hinawakan nito ang kamay niya.
“Para sa libing.”
Napaluha ang ama.
Makalipas ang ilang minuto, dumating din si Celia.
May dala itong lumang notebook.
“Ano po ’yan?”
“Records ng apartment.”
Binuksan niya iyon.
“Alam mo bang walong taon ka nang tenant dito?”
“Opo.”
“Alam mo rin bang ikaw ang pinakakaunting naging problema ko?”
Napangiti nang bahagya si Roberto.
“Palagi mong inaayos ang sirang gripo. Kapag may bara sa drainage, ikaw gumagawa. Kapag wala ako at may delivery, ikaw tumatanggap.”
Hindi sumagot ang lalaki.
“Hindi kita binayaran sa karamihan noon.”
“Okay lang po.”
Umiling si Celia.
“Hindi pala okay.”
May inilabas siyang ilang lumang resibo.
“Nung bumaha dalawang taon ago, ikaw bumili ng materyales sa drainage.”
“Kaunti lang po iyon.”
“Nung nasira ang gate, ikaw nag-welding.”
“May gamit naman po kaibigan ko.”
“Nung naospital ako, ikaw naghahatid ng groceries sa unit ko.”
Napatingin si Roberto.
“Ma’am…”
“Akala ko ako lang ang nagpapalugit sa’yo.”
Tumulo ang luha ni Celia.
“Hindi ko naisip kung ilang beses mo rin pala akong tinulungan nang hindi naniningil.”
Tahimik ang hallway.
“Hindi ko buburahin ang utang mo dahil responsibilidad pa rin nating ayusin ang bayarin.”
Tumango si Roberto.
“Pero bibigyan kita ng panahon.”
“Salamat po.”
“At hindi ka magbabayad habang wala kang regular na trabaho.”
Nanlaki ang mata niya.
“Ma’am—”
“Makinig ka muna.”
Ngumiti si Celia sa gitna ng luha.
“May maintenance work ang building. Kailangan ko ng taong marunong magkumpuni.”
Napatitig si Roberto.
“Kung gusto mo, sa akin ka muna magtrabaho.”
Hindi siya agad nakasagot.
“Hindi ito limos,” dagdag ni Celia. “Trabaho ito.”
Doon napahagulhol ang ama.
“Maraming salamat.”
Hinawakan ni Celia ang balikat niya.
“Hindi ako ang dapat mong pasalamatan.”
Tumingin siya sa drawing ni Ana sa dingding.
“Siguro kailangan ko lang matutunan ang isang bagay na matagal nang alam ng anak mo.”
“Ano po?”
“Na ang bahay ay hindi lang lugar kung saan naniningil tayo ng renta.”
Huminga siya nang malalim.
“Minsan, tahanan din ito ng taong kailangang bigyan ng pagkakataong bumangon.”
EPISODE 5: ANG KUWARTONG HINDI NA MULING PINARENTAHAN
Lumipas ang isang taon.
Iba na ang itsura ng apartment.
Bagong pintura.
Maayos na drainage.
Naayos ang mga sirang pinto at bintana.
At ang namamahala sa karamihan ng maintenance—
si Mang Roberto.
Hindi naging madali ang unang mga buwan.
May mga gabing bigla siyang nagigising at hinahanap si Ana.
May mga pagkakataong hindi niya kayang pumasok sa dating kuwarto ng anak.
Ngunit unti-unti siyang natutong huminga ulit.
Isang umaga, tinawag siya ni Celia.
“Roberto, may ipapakita ako.”
Dinala siya sa isang maliit na bakanteng unit sa ground floor.
May bagong kama.
Mesa.
Electric fan.
At sa dingding ay may maliit na framed copy ng drawing ni Ana.
BAHAY NATIN.
Napahawak sa bibig si Roberto.
“Ano ito?”
“Emergency room.”
“Para saan?”
“Para sa tenant na biglang mawalan ng trabaho, masunugan, maospital, o dumaan sa problema.”
Napatingin siya kay Celia.
“Libre?”
“Temporary lang. Hanggang makabangon.”
Tumulo ang luha ng ama.
“Bakit pangalan ni Ana?”
Sa pintuan ay may maliit na plaque:
ANA’S ROOM
Ngumiti si Celia.
“Dahil siya ang nagturo sa akin.”
“Ano?”
“Na minsan, bago natin paalisin ang taong hindi nakakabayad, kailangan muna nating itanong kung ano ang nangyari.”
Napayuko si Roberto at umiyak.
“Magugustuhan niya ito.”
“Alam ko.”
Maya-maya, may dumating na babae kasama ang dalawang bata.
Nasunugan pala sila noong nakaraang gabi.
Wala silang matutuluyan.
Lumapit si Roberto.
“Dito muna kayo.”
Napatingin ang babae.
“Magkano po renta?”
Umiling si Roberto.
“Wala muna.”
“Ay, Sir, babayaran namin kapag—”
Ngumiti siya.
“Alam ko.”
Tumingin siya sa drawing ni Ana.
“Kapag nakabangon na kayo, tulungan n’yo na lang din ang ibang taong kailangan ng pagkakataon.”
Nang gabing iyon, umupo si Roberto sa lumang unit nila.
Hawak niya ang huling sulat na minsang ibinigay niya kay Celia.
Hindi niya iyon itinapon.
Sa likod ng sulat ay nagsulat siya ng bagong linya:
“Anak, wala ka na rito, pero may mga taong nakakahanap pa rin ng tahanan dahil sa’yo.”
Ipinatong niya iyon sa tabi ng larawan ni Ana.
Pagkatapos ay tumingala.
“Okay na ako, anak.”
Huminga siya nang malalim.
“Hindi pa palagi.”
Ngumiti siya habang umiiyak.
“Pero sinusubukan ko.”
MORAL LESSON
May obligasyon ang bawat isa sa ating mga bayarin at pangako, pero hindi kailangang mawala ang awa habang pinapaalala natin ang responsibilidad.
Kapag may taong nahuhuli sa renta, utang, trabaho, o obligasyon, hindi natin agad alam kung katamaran ba iyon—o may ospital, pagkamatay, pagkawala ng trabaho, at pamilyang pilit niyang inililigtas sa likod ng katahimikan.
Hindi ibig sabihin ng pag-unawa na mawawala ang pananagutan. Ang ibig sabihin nito ay maaari nating ayusin ang problema nang hindi dinudurog ang dignidad ng taong nahihirapan.
At minsan, ang taong iniisip nating may utang sa atin ay matagal na palang nagbibigay sa paraang hindi nakalista sa anumang resibo.
Kung naantig kayo sa kuwento nina Mang Roberto, Ana, at Aling Celia, huwag kalimutang LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT SA COMMENT SECTION SA FACEBOOK PAGE POST.
I-comment ninyo: “BAGO MAGHUSGA, TANUNGIN MUNA KUNG ANO ANG PINAGDAANAN.”
At i-SHARE ang kuwentong ito bilang paalala na minsan, ang pinakamalaking tulong na maibibigay natin sa taong nawalan na ng halos lahat ay hindi pera—kundi kaunting panahon, kaunting pag-unawa, at isang lugar kung saan maaari muna siyang huminga bago muling bumangon.
